«Κείμενα» του Γιάννη Τσουκάτου

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: «Κείμενα» του Γιάννη Τσουκάτου

Ελένη Πορτάλιου

29 Δεκεμβρίου, 2021 10:01 πμ

Από τις εκδόσεις «Ραδάμανθυς» κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του Γιάννη Τσουκάτου «κείμενα»- εκτενείς επιφυλλίδες που δημοσίευσε στον τοπικό Τύπο των Χανίων, κυρίως στα “Χανιώτικα νέα” την περίοδο 1994 – 2021. Ο συγγραφέας είναι πολυσχιδής προσωπικότητα, αρχιτέκτων με δύο εκθέσεις ζωγραφικής στο ενεργητικό του και σίγουρα αρθρογράφος.

Το προϊόν της συγγραφικής του τέχνης ταξινομείται στα «κείμενα» σε 3 ενότητες:

Α. Αρχιτεκτονική, Β. Αντιρατσιστικά, Γ. Πόλη, Πολίτες και Πολιτική

Παρουσιάζει τα συμβάντα με την ένταση του εμπλεκόμενου ενεργού πολίτη που περιγράφει τη ζωή της πόλης του μέσα από στιγμιότυπα στον χρόνο και τον χώρο, συνθέτοντας ένα είδος βιογραφίας της πόλης και των κοινωνικών δράσεων που ταράσσουν την ακίνητη ομορφιά της. Γιατί τα Χανιά είναι μια όμορφη πόλη, χωρίς ομοιοχρωμία κατοίκων, αντιφατική, στην οποία λαμβάνουν χώρα κοινωνικές πρακτικές με μεγάλη πολιτισμική και πολιτική σημασία.

Οι τομές στην καθημερινή ζωή και την κανονικότητα παραπέμπουν σε συλλογικά επίδικα της πόλεως με την αρχαιοελληνική έννοια, δηλαδή της πόλης ως κοινότητας πολιτών. Κάθε συλλογική δράση ανασυστήνει το νόημα των κοινών. Η ταξινόμηση των αφηγημάτων σε 3 ενότητες βοηθά στην ανάγνωση του βιβλίου αλλά ο διαχωρισμός είναι τυπικός, καθώς τα συμβαίνοντα στους δύο πρώτους τομείς ή/και περισσότερους, που θα μπορούσε, αποτελούν αφηγήσεις των δράσεων των πολιτών για την πόλη τους.

Α. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Στην ενότητα αυτή περιλαμβάνεται το κείμενο «Ποιους πνίγει η πλημμύρα;», Χανιώτικη Ελευθεροτυπία, 28/10/1994. Θέμα σταθερά στην επικαιρότητα οι πλημμύρες επανέρχονται διαχρονικά, ιδιαίτερα όμως σήμερα στον ορίζοντα της Κλιματικής Αλλαγής και των απροστάτευτων δασών από τις πυρκαγιές. Έζησα πρόσφατα, συμμετέχοντας στην Ομάδα Αλληλεγγύης στη Βόρεια Εύβοια με τα πανέμορφα χωριά, που έσωσαν μεν τα σπίτια τους έχασαν όμως τον πολύτιμο και αναντικατάστατο φυσικό τους πλούτο: δάση, καλλιέργειες, τοπία.

Στην ίδια ενότητα εντάσσεται το εκτενές κείμενο «Ταμπακαριά: Μια ακόμα θυσία στον τουρισμό;», “Χανιώτικα νέα”, 4/7/1999. Αφορά σε μια συνολική προσέγγιση της ιστορικής περιοχής της πόλης «Ταμπακαριά» που δημιουργήθηκαν στην περίοδο της Αιγυπτιακής κατοχής της Κρήτης (1830-1840). Οι βυρσοδέψες και τα βυρσοδεψεία υπήρχαν από παλαιότερα στον Χάνδακα – αναφορές συναντάμε από το 1691.

Ο Μοχάμεντ Άλι, ηγεμόνας της Κρήτης, που συνέβαλε στην καταστολή της Ελληνικής Επανάστασης στην Κρήτη και την Πελοπόννησο, έγινε ηγεμόνας του νησιού. Προχώρησε σε αφοπλισμό και εκτεταμένο πρόγραμμα ανασυγκρότησης με σημαντικά δημόσια έργα. Εισήγαγε και ανέπτυξε τη βυρσοδεψία και ενδιαφέρθηκε για την εκμετάλλευση των καρπών της βαλανιδιάς. Πλην όμως επέβαλλε σκληρή φορολογία στους Κρητικούς, προκαλώντας την αντίδρασή τους το 1833, που είχε ως αποτέλεσμα τη σκληρή τιμωρία τους. Με το πέρασμα του χρόνου, επί Τουρκικής κατοχής, ο Vittorio Simonelli περιγράφει συγκεκριμένες περιοχές των Χανίων όπου είχαν εγκατασταθεί τα στιβανάδικα και τα μαχαιράδικα, πουλώντας τα χαρακτηριστικά αυτά είδη, αναγκαία για τον εξοπλισμό των Κρητικών.

Τα «Ταμπακαριά» χαρακτήρισαν τη γεωγραφία της πόλης αναπτυσσόμενα στη βραχώδη περιοχή έξω από την τότε πόλη κάτω από τη Χαλέπα, δημιουργώντας μια τυπική μορφή «επαγγελματικής» συνοικίας. Τα κτήρια κατασκευάστηκαν από πέτρα, με ξύλινα μεσοπατώματα και στέγη με ξύλινα ζευκτά και κεραμίδια. Οι ντόπιοι τεχνίτες ήταν οι ίδιοι ταυτόχρονα αρχιτέκτονες και κατασκευαστές.

Η κατεργασία των δερμάτων, αρχικά με τα χέρια, εξελίχθηκε μέσα στα χρόνια με νέες μηχανές στην παραγωγή.

Β. ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΑ

Εδώ σε μικρά κείμενα και λέξεις πηγαίες, μέσα από τη βαθιά σχέση του συγγραφέα με την πόλη και τους πολίτες της, παρουσιάζεται ο κόσμος των Χανιωτών εκείνων που ανοίγουν την αγκαλιά τους και τους χώρους της πόλης για να περιθάλψουν τους διασωθέντες των μεγάλων ξενιτεμών, ανέστιους χωρίς πατρίδα, χωρίς συγγενείς, χωρίς φίλους. Σταχυολογώ ορισμένα.

Το κείμενο «Χριστός και Ρατσισμός» αντικρούει τα γραφόμενα ενός ακραίου ρατσιστή που εξαπολύει μύδρους αποστροφής πάνω στην οδύνη της μετανάστευσης και εκατομμυρίων ανθρώπων που τούς στέρησαν την πατρίδα και τους έσπρωξαν στον θάνατο ή στην άκρη της γης. Η αναφορά στη ρήση του Αποστόλου Παύλου προς τους Αθηναίους αποτυπώνει την κοινότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο δημιουργός Θεός «εποίησε τε εξ ενός αίματος παν έθνος ανθρώπων κατοικείν επί παν το πρόσωπον της γης».

Κείμενα– στιγμές πόνου εικονογραφούν ανθρώπινες ιστορίες που καταγράφονται μόνο στις στατιστικές ως αριθμοί.

«Ένα παλληκαράκι 20 χρονών», “Χανιώτικα νέα”, 26/6/2013

Δεν άντεξε την απάνθρωπη απόφαση επιστροφής στη χώρα του και κρεμάστηκε από τα σχισμένα του ρούχα σ’ έναν σωλήνα αποχέτευσης.

Ένα ολόμαυρο έγκλημα του πολιτισμένου κόσμου!

«Mare Nostrum» (Η θάλασσά μας), “Χανιώτικα νέα”, 25/6/2014

Από τη μια η θάλασσα των αποβλήτων των αεροπλανοφόρων, των σύγχρονων πόλεων, των στόλων και των κοντέινερς. Από την άλλη η θάλασσα της αλληλεγγύης, της άφιξης των εξορίστων που αναζητούν έναν τόπο να πατήσουν και μια αγκαλιά αλληλεγγύης. Το ετήσιο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ στο Πάρκο των Χανίων είναι η αγκαλιά γι’ αυτούς που αναγκαστικά μεταναστεύουν.

«Η μάνα μου που είναι;», “Χανιώτικα νέα”, 29/2/2016

Ένα μικρό προσφυγόπουλο, με το όνομα Aϊλάν, Μουσταφά, Αἶσα γυρεύει τη μάνα του, ολομόναχο.

Σέρνει μια τσάντα πλαστική με όλη του τη ζωή. Πόσος είναι ακόμα ο δρόμος, κανείς δεν ξέρει. «Δεν είμαι παιδί, δεν έχω κουραστεί, αλλά η μάνα μου που είναι;». Υπάρχει μεγαλύτερος πόνος στον κόσμο;

«Τα Χανιά πόλη της αλληλεγγύης», “Χανιώτικα νέα”, 3/3/2016

Ο δήμαρχος Χανίων δήλωσε ότι τα Χανιά δεν μπορούν να φιλοξενήσουν πρόσφυγες, γιατί δεν υπάρχουν χώροι· θα πνιγεί ο τουρισμός και τα λοιπά της θεσμικής αναλγησίας. Ο δήμαρχος δεν θέλει, αλλά οι ενεργοί δημότες μπορούν. Τα συσσίτια της Σπλάντζας, η Κοινωνική Κουζίνα, το Κοινωνικό Στέκι Μεταναστών που πρόσφερε μαθήματα και φαγητό, το Κύτταρο Χαλέπας, οι Γιατροί του Κόσμου, το Κοινωνικό Ιατρείο – Φαρμακείο είναι δομές αλληλεγγύης δημιουργημένες από την τοπική κοινωνία, η οποία γνωρίζει τι θα πει προσφυγιά, πολύ περισσότερο που πολλοί Χανιώτες κατάγονται από τη Μικρά Ασία και γνωρίζουν τον πόνο της.

«Κατεδάφιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», “Χανιώτικα νέα”, 2/6/2016

Ο δήμος Χανίων κατεδάφισε ένα παράπηγμα πίσω από το Βενιζέλειο Ωδείο Χανίων στο οποίο είχαν βρει καταφύγιο άστεγοι της πόλης. Ανάλογη «έξωση» έγινε και στη Θεσσαλονίκη. Τα κτήρια ήταν εγκαταλελειμμένα αλλά έπρεπε να ευπρεπιστούν (!), έτσι επικράτησε ο νόμος και η τάξη σε βάρος ανθρώπων ανέστιων και φτωχών από ανάλγητες εξουσίες.

«Καλύτερα δέσμια παρά μόνη», “Χανιώτικα νέα”, 6/3/2017

Τα ονόματα των ανθρώπων είναι συνηθισμένα στις εμπόλεμες ζώνες. Όπως κι αν λέγονται, παίρνουν τον δρόμο της ξενιτιάς για να βρουν ένα κόσμο ειρήνης. Ξέφυγαν από τον πόλεμο, αλλά γαντζώθηκαν στα συρματοπλέγματα της ειρήνης. Μια γυναίκα με μικρό παιδί βρίσκεται στον ξενώνα των κακοποιημένων γυναικών του Δήμου Χανίων. Δεν είναι κακοποιημένη με την έννοια που χρησιμοποιείται ο όρος για τους δημότες. Είναι όμως βαριά πληγωμένη, γιατί άφησε φυλακισμένους τον γιο της και την αδελφή της. Θα τους ξαναδεί; Καλύτερα να φύγει να τους βρει κι ας είναι δέσμια!

«Δράσεις αλληλεγγύης στην πόλη: τί μέλλει γενέσθαι;», Αγώνας της Κρήτης, 21/5/2018, “Χανιώτικα νέα”, 22/5/2018.

Τα Χανιά είναι μια αλληλέγγυα πόλη. Παρά τις περιστασιακές δυσκολίες οι θεσμοί υποστήριξης των κοινωνικών ομάδων που έχουν ανάγκη λειτουργούν διαχρονικά. Στον τομέα της σίτισης τα Συσσίτια της Σπλάντζας και η Κοινωνική Κουζίνα προσφέρουν φαγητό σε όλους, χωρίς θρησκευτικές ή άλλες διακρίσεις. Τα ΣΣ σερβίρουν εκατοντάδες μερίδες φαγητού καθημερινά και η ΚΚ λειτουργεί αδιάλειπτα μέχρι σήμερα από τους αλληλέγγυους ενεργούς πολίτες. Δυσκολίες υπάρχουν σ’ ένα τόσο εκτεταμένο εγχείρημα σίτισης, πολύ περισσότερο που ο Δήμος δεν παίρνει ανάλογες πρωτοβουλίες ούτε συνδράμει αυτές των πολιτών.

Γ. ΠΟΛΗ, ΠΟΛΙΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Σταχυολογώ ορισμένα κείμενα

«Μονοξείδιο του άνθρακα», “Χανιώτικα νέα”, 4/3/2013

Το μονοξείδιο του άνθρακα εκλύεται από τα ελάχιστα μέσα θέρμανσης που χρησιμοποιούνται σε φτωχικές κάμερες από παιδιά που δεν γνωρίζουν ότι ελλοχεύει ο θάνατος. Οι εύποροι έχουν ακίνδυνα μέσα να ζεσταθούν. Δύο νέα παλικαράκια, φοιτητές, έχασαν τη ζωή τους από δηλητηρίαση και άλλα πέντε μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο σε σοβαρή κατάσταση.

Θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία στο Ρέθυμνο τα προβλήματα της θέρμανσης και στο δικό μας σπίτι και τις συνέπειες της άγνοιας ή της μοναδικής επιλογής με μαγκάλι. Ατυχήματα των φτωχών, ανυποψίαστες μικρές ζωές που χάθηκαν προσπαθώντας να μην κρυώνουν.

«Οδός Νίκου Μπελογιάννη»

Τα ονόματα των δρόμων της πόλης είναι φορείς της ιστορίας της. Διατρέχουν τη ζωή της στον χρόνο. Ήρωες, σημαντικές ημερομηνίες, ιστορικά τοπωνύμια συνθέτουν ένα παζλ δεκαετιών ή/και αιώνων.

Οι μεγαλουπόλεις των θηριωδών αριθμών όπως το Τόκιο, η Σαγκάη, το Κάιρο είναι δύσκολο να ονοματιστούν και να γίνουν προσιτές ως σύνολα και περιοχές στους κατοίκους ή τους επισκέπτες τους. Οι μικρές πόλεις έχουν την τύχη να αναγνωρίζουν στην ονοματοθεσία των δρόμων τους ιστορικά πρόσωπα και τοποθεσίες, αποτυπώνοντας έτσι την ενεργή βιογραφία τους.

Τα Χανιά αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι ονοματοθεσίες μεταβάλλονται εν μέρει στο χρόνο και αυτό είναι φυσική συνέπεια των επιλογών κάθε εποχής. Ομως τα ονόματα εξακολουθούν να συνθέτουν ένα διαχρονικό παλίμψηστο που κινείται αργά μέσα στον χρόνο.

«Ο έρωτας ο αιώνιος», “Χανιώτικα νέα”, 16/2/2015

Στο Δυρό η σκαπάνη των αρχαιολόγων έφερε στο φως ένα προϊστορικό ζευγάρι που είχε ταφεί αγκαλιασμένο 6000 χρόνια πριν. Ο άνδρας και η γυναίκα παραμένουν μαζί σε «αέναη τροχιά στη γη». Τα σκουριασμένα βέλη βρίσκονται κι αυτά εκεί, αλλά ο θάνατος δεν μπόρεσε να τους χωρίσει, έμειναν για πάντα ενωμένοι.

«Για τη μικρή Ελπίδα», “Χανιώτικα νέα”, 10/3/2015

Η μικρή Ελπίδα εμφανίστηκε μια μέρα στα Χανιά, ένας άγγελος που ήρθε από τον ουρανό και φώτισε τη μίζερη πόλη. Αλλά εκείνη δεν της άνοιξε την αγκαλιά της, δεν την πλησίασε στοργικά και έμεινε μόνη, παραμελημένη, ξυπόλητη στους λασπωμένους δρόμους, άστεγη στα παγκάκια της μοναξιάς. Χάθηκε χωρίς ένα χάδι, γιατί άνθρωποι έμπλεοι αλληλεγγύης δεν άνοιξαν αμέσως την αγκαλιά τους να δώσουν ελπίδα στη μικρή Ελπίδα.

«Υπερταμείο και Μνημεία»

Στο Υπερταμείο για το δημόσιο χρέος παραχωρήθηκαν ακίνητα- χαρακτηρισμένα μνημεία αλλά και ακίνητα που αποτελούν δημόσια περιουσία για ζωτικές ανάγκες των κατοίκων της πόλης. Πάρκα και πλατείες στρατηγικοί χώροι, όπως το λιμάνι της Σούδας και άλλα κτήρια του δημοσίου, παραδίδονται σε ιδιώτες για να τους αποφέρουν κέρδη. Όμως η πολιτική των κυβερνήσεων κρίνεται πρωτίστως στην ευημερία των πολιτών και στους χώρους που πραγματώνεται η κοινότητα, όχι στην κερδοσκοπία των ολίγων και «εκλεκτών».

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Τελειώνοντας την παρουσίαση του βιβλίου «Κείμενα» και ταξιδεύοντας στην πόλη του Γιάννη Τσουκάτου – τα Χανιά, επιστρέφω στη δική μου πόλη του Ρεθύμνου, που άφησα νωρίς στα 18 μου χρόνια όταν μετακομίσαμε οικογενειακώς στην Αθήνα για να σπουδάσω στην Αρχιτεκτονική Σχολή. Η σχέση με τη μοναδική πατρίδα της πρώτης νεότητας δεν άλλαξε. Δεν έγινε ποτέ σχέση καταγωγής που συντηρείται με επισκέψεις. Αν «πατρίδα είναι η παιδική μας ηλικία», έχω πατρίδα! Τη γενέθλια πόλη που διαμόρφωσε τον συναισθηματικό μου κόσμο και μέχρι σήμερα τον χαρακτηρίζει. Διάβασα το βιβλίο «Κείμενα» με την ενθύμησή της- ένα δώρο που μού χάρισε ο συγγραφέας.

Να συστήσω το βιβλίο σε αναγνώστες/στριες που αγαπούν τις πόλεις τους και κατοικούν βιωματικά στην αγκαλιά τους. Γνωρίζοντας άλλες πόλεις θα μπορούσαν να βρουν ένα καθρέφτη και των δικών τους σχέσεων με την πόλη τους.

*H Ελένη Πορτάλιου γεννήθηκε και έζησε στο Ρέθυμνο. Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Αθήνας, όπου και δίδαξε μέχρι το 2014 ως Ομότιμη καθηγήτρια.

Έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή «Ίχνη ζωής», Μικρή Άρκτος, 2014.

Η βουβή συνεισφορά των γυναικών στην οικονομία της Αθήνας

ΒΙΒΛΙΟ

Η βουβή συνεισφορά των γυναικών στην οικονομία της Αθήνας

Η Ντίνα Βαΐου ερευνά τον ρόλο της αθέατης γυναικείας εργασίας στη συγκρότηση της Αθήνας

«Η αθέατη εργασία των γυναικών, που επιτελείται ως “αγάπη, προσφορά και φροντίδα”, καθιστά την πόλη και επιμέρους περιοχές της χώρο βιώσιμο και βιωμένο», λέει η Ντίνα Βαΐου, ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Νικόλας Ζώης

29.12.2021 • 12:27

ΝΤΙΝΑ ΒΑΪΟΥ

Η αθέατη εργασία των γυναικών στη συγκρότηση της πόλης. Οψεις της Αθήνας μετά τη μεταπολίτευση

εκδ. Αλεξάνδρεια, σελ. 208

Είναι αφηγήσεις από εκείνες που οι περισσότεροι έχουμε ακούσει ή και ζήσει. Η πρώτη προέρχεται από την Καίτη, κάτοικο του Περάματος, παντρεμένη με εργαζόμενο στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη και μητέρα τριών παιδιών: «Η καθεμιά που ερχότανε σαν νεοσύστατο νοικοκυριό εδώ», λέει η Καίτη για τη σκληρή ζωή στο γεμάτο αυθαίρετα οικήματα Πέραμα της δεκαετίας του ’70, «προσπαθούσε να στηρίξει την οικογένεια για να βγούνε τα άλλα άτομα που μπορούσανε στην εργασία, για να μπορέσουμε να ζήσουμε. Μερικές, αν μπορούσανε, πηγαίνανε στην Αθήνα, στα σπίτια που είχανε τις οικιακές βοηθούς, τις υπηρεσίες όπως τις έλεγαν τότε, αλλά ήταν λίγες αυτές».

Η δεύτερη αφήγηση είναι της Κικής, εργαζομένης σε βιοτεχνία ρούχων, παντρεμένης και μητέρας δύο παιδιών: «Ο άντρας μου», λέει η Κική για τη ζωή της στην κατά τα άλλα αναβαθμισμένη Ηλιούπολη του 1989, «δεν κάνει τίποτα αν δεν του το ζητήσω. Πρέπει να του το ζητήσω, αν και θεωρητικά συμφωνεί με το μοίρασμα των δουλειών […] Δεν πλένει ποτέ πιάτα, γιατί σιχαίνεται να ακουμπήσει το λίπος. Δεν πάει να απλώσει για να μην τον δει η γειτονιά να κάνει μια γυναικεία δουλειά. Ομως θα βοηθήσει τα παιδιά με τα μαθήματά τους και θα τα πάει στα αγγλικά, όταν εγώ δεν μπορώ».

«Πιστεύω», λέει η Ντίνα Βαΐου στην «Κ», «πως οι μεγάλες αφηγήσεις για την πόλη, κι όχι μόνο, χρειάζεται να αντλούν από τον πλούτο του τοπικού και του καθημερινού».

H δυναμική της επιδημίας για αρχάριους

https://commune.org.gr/resources/Epidemic-Dynamics.pdf

Η μαθηματική περιγραφή της επιδημίας για αρχάριους

Από τους Ηλία Ιωακείμογλου και του Γιώργο Γαλανή

η δυναμική της επιδημίας για αρχάριους by DimitrisPeter on Scribd

Το ζήτημα με ποιο τρόπο αναπτύσσεται μια επιδημία και πώς μπορούμε να την θέσουμε υπό έλεγχο, έχει λυθεί ως μαθηματικό πρόβλημα εκατοντάδες φορές από χιλιάδες μαθηματικούς και επιδημιολόγους, και άλλες τόσες φορές τα αποτελέσματα των μαθηματικών μοντέλων έχουν επαληθευθεί από τα απολογιστικά στοιχεία. Εάν δεν επαληθεύονταν, οι μαθηματικές αναλύσεις της επιδημιολογίας θα είχαν ήδη απορριφθεί, όπως γίνεται σε όλες τις επιστήμες.

https://commune.org.gr/blog-19/index.html

Ντέιβιντ Χάρβεϊ: Ο χώρος και ο χρόνος του νεοφιλελευθερισμού

ΝΗΣΙΔΕΣ

Ντέιβιντ Χάρβεϊ: Χώροι του Νεοφιλε­λευ­θε­ρισμού: μια θεωρία της άνισης γεωγραφικής ανάπτυξης, Μτφρ: Αλέξης Καλοφωλιάς, Εκδόσεις ΕΑΠ – Ελεύθερο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ 29.11.2020, 12:36

Ντέιβιντ Χάρβεϊ: Ο χώρος και ο χρόνος του νεοφιλελευθερισμού

Τάσος Τσακίρογλου

Ο Χάρβεϊ δείχνει με μια ολοκληρωμένη επιχειρηματολογία ότι η μείωση της φτώχειας και η διάχυση του πλούτου μέσω του νεοφιλε­λευθερισμού αποδείχτηκαν μια χίμαιρα, ενώ αντίθετα αυτό που βλέπουμε είναι η τεράστια αύξηση των ανισοτήτων και η ραγδαία περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Αναμφίβολα ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ είναι ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές που έδωσαν νέα πνοή στη μαρξιστική θεωρία τόσο σε επίπεδο πολιτικής όσο και οικονομίας, χωρίς να υπολείπεται και στο πεδίο της φιλοσοφίας.

Το πολυσχιδές έργο του αντιμετωπίζει τη θεωρητική κληρονομιά του Μαρξ όχι σαν ένα ευαγγέλιο πίστης, αλλά ενταγμένη στο πολιτικό, ιστορικό και επιστημονικό της πλαίσιο, κάτι που αφήνει ανοιχτό το πεδίο για συμπληρώσεις και διορθώσεις σε πλευρές που εκ των πραγμάτων πλέον έχουν ξεπεραστεί ή ενδεχομένως ήταν αδύνατο να έχουν αναλυθεί.

Ο Χάρβεϊ, τυπικά καθηγητής Γεωγραφίας και Ανθρωπολογίας, μπορεί με άνεση να κινείται στις αναλύσεις του από την πολιτική οικονομία και την πολιτική επιστήμη μέχρι την κοινωνιολογία και τη φιλοσοφία, καταδεικνύοντας την ανάγκη διεπιστημονικής προσέγγισης στα σύγχρονα κοινωνικά φαινόμενα, αλλά και το πόσο πορώδη είναι πλέον τα σύνορα των κοινωνικών επιστημών.

Ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ

Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Χώροι του Νεοφιλελευθερισμού: μια θεωρία της άνισης γεωγραφικής ανάπτυξης» (εκδόσεις ΕΑΠ – Ελεύθερο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο), σε μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά. Το έργο αυτό αποτελείται από τις διαλέξεις του Χάρβεϊ στο Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης το 2004 και θα συνιστούσα στον αναγνώστη να το διαβάσει συνδυαστικά με τα βιβλία του συγγραφέα «Νεοφιλελευθερισμός: Ιστορία και Παρόν» (εκδόσεις Καστανιώτη) σε μετάφραση Αριάδνης Αλαβάνου, αλλά και το εμβληματικό έργο του Κόλιν Κράουτς «Μεταδημοκρατία» (εκδόσεις Εκκρεμές), σε μετάφραση Αλέξανδρου Κιουπκιολή.

David Graeber – Γιατί ο καπιταλισμός παράγει άχρηστες δουλειές

05.04.2020 - Κοινοί Τόποι

Εισαγωγικό σημείωμα της μετάφρασης

David Graeber, “Preface: On the Phenomenon of Bullshit Jobs”, Bullshit Jobs: A Theory, Μεγάλη Βρετανία, Allen Lane, 2018, σσ. xiii-xxv. Πρόκειται για τον πρόλογο του βιβλίου που αποτέλεσε την επεξεργασμένη μετεξέλιξη του άρθρου “Why capitalism creates pointless jobs” [Γιατί ο καπιταλισμός παράγει άχρηστες δουλειές] (άρθρο-έναυσμα για μια συνολικότερη θεωρία την οποία πραγματεύεται το ομώνυμο βιβλίο). Παρά την εκ των υστέρων τροποποίηση, για λόγους ιστορικότητας διατηρήθηκε ο τίτλος του αρχικού άρθρου (που, άλλωστε, υπάρχει αυτούσιο εντός του αποσπάσματος-προλόγου που μεταφράζουμε εδώ). On the Phenomenon of Bullshit Jobs: ανάμεσα από μια σειρά από όρους («σκατοδουλειές», «κωλοδουλειές», «άχρηστες δουλειές»), επιλέχθηκε η -οικεία στην ελληνική γλώσσα- έκφραση «δουλειές του κώλου» για την απόδοση του φαινομένου που ο Graeber περιγράφει ως “bullshit jobs”. Καθόλου τυχαία, στον κόσμο μας υπάρχει μια παράδοξη αντιστροφή της πραγματικότητας βάσει της οποίας οι δουλειές που προσφέρουν κοινωνικό έργο, αμειβόμενες, ωστόσο, πενιχρά, χαρακτηρίζονται ως «δουλειές του κώλου» (δεν θα μπορούσε, πιθανώς, να υπάρχει τυπικότερο παράδειγμα από αυτό των οδοκαθαριστών). Επιλέγουμε, υπό αυτή την έννοια, την εν λόγω απόδοση με τη βαθιά πεποίθηση ότι συμβάλλουμε, έστω μερικώς, σε μια διαυγέστερη κατανόηση της πραγματικότητας, μιας πραγματικότητας όπου ως δουλειές του κώλου θα έπρεπε να νοούνται μια σειρά από σύγχρονες μορφές απασχόλησης (τις οποίες το κείμενο πραγματεύεται εν εκτάσει): managers, γραφειοκράτες, δημοσιοσχεσίτες και ούτω καθεξής (με την αμέριστη συμπάθειά μας σε όλες και όλους όσους, δυστυχώς, αναγκάζονται να τις ασκούν).

---

Μετάφραση: Σταύρος Πασχαλάκης – Επιμέλεια: Νίκος Μάλλιαρης

Την άνοιξη του 2013, άθελά μου, ξεκίνησα μια μικρή διεθνή αναταραχή.
Όλα ξεκίνησαν όταν μου ζητήθηκε να γράψω ένα κείμενο για ένα νέο ριζοσπαστικό περιοδικό ονόματι “Strike!”. Ο εκδότης του με ρώτησε αν είχα κάτι προκλητικό, το οποίο κανείς άλλος δεν προσφέρεται να δημοσιεύσει. Συνήθως, έχω μία ή δύο τέτοιες ιδέες πρόχειρες οπότε έφτιαξα ένα προσχέδιο και του το παρουσίασα με τον τίτλο «Γιατί ο καπιταλισμός παράγει άχρηστες δουλειές».

Το κείμενο βασιζόταν σε ένα προαίσθημα. Όλοι μας γνωρίζουμε το είδος εκείνο των εργασιών οι οποίες δεν μοιάζουν, στους τρίτους, να προσφέρουν επί της ουσίας το παραμικρό: σύμβουλοι ανθρώπινου δυναμικού, υπεύθυνοι επικοινωνίας, υπεύθυνοι δημοσίων σχέσεων, οικονομικοί σύμβουλοι, εταιρικοί δικηγόροι ή το είδος εκείνο των (εξαιρετικά γνώριμων στο ακαδημαϊκό περιβάλλον) ανθρώπων που περνούν τον χρόνο τους στελεχώνοντας επιτροπές που διαβουλεύονται πάνω στο πρόβλημα της ύπαρξης περιττών επιτροπών. Η λίστα φαινόταν ατελείωτη. Κι αν -αναρωτήθηκα- αυτές οι δουλειές είναι πράγματι άχρηστες, και εκείνοι που τις ασκούν έχουν επίγνωση αυτού του πράγματος; Όλοι μας, που και που, συναντούμε ανθρώπους οι οποίοι φαίνεται να αισθάνονται πως η δουλειά τους είναι άχρηστη και περιττή. Θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα πιο αποθαρρυντικό από το να έχεις να ξυπνήσεις τις πέντε από τις επτά ημέρες κάθε βδομάδας της ενήλικης ζωής σου προκειμένου να εκτελέσεις ένα καθήκον που σιωπηρά κάποιος θα πίστευε ότι είναι περιττό – ότι απλούστατα είναι χάσιμο χρόνου ή πόρων, ή ακόμη και ότι κάνει τον κόσμο μας χειρότερο; Δεν θα ήταν ένα φρικτό ψυχικό τραύμα που θα διαπερνούσε την κοινωνία μας; Ακόμη κι έτσι, ωστόσο, ήταν κάτι για το οποίο κανένας δεν φαινόταν να μιλάει. Υπήρχαν δεκάδες έρευνες γύρω από το αν οι άνθρωποι ήταν χαρούμενοι στη δουλειά τους. Δεν υπήρχε καμία, απ’ όσο ήμουν σε θέση να γνωρίζω, έρευνα σχετικά με το αν ένιωθαν ότι η δουλειά τους είχε οποιονδήποτε πραγματικό λόγο να υπάρχει.

Κατοικία και κοινωνικό σύστημα

Κατοικία και κοινωνικό σύστημα

Γεώργιος Μ. Σαρηγιάννης - 02/09/2020ΘΕΩΡΙΑ

Μύθοι και πραγματικότητα για την Ιδιοκτησία και την Ενσωμάτωση, και μερικά θέματα σχέσης χώρου, κοινωνικών σχέσεων και ταξικής συνείδησης

Γ. Μ. Σαρηγιάννης, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ

Το κείμενο αυτό γράφτηκε ειδικά για το Archetype, μικρά τμήματά του προέρχονται από Εισήγηση του γράφοντος στην Ημερίδα των ΕΚΑ-Ομοσπονδίας Οικοδόμων Ελλάδας-Συνδικάτου Οικοδόμων Αθήνας «η κατοικία είναι δικαίωμα» (8 Αυγ. 1987) Εκδ. Αθήνα 1987, δεύτερη επεξεργασία στο συνέδριο του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών (18-19 Μαρτίου 1988, Περισσός), με θέμα την Κατοικία (δεν δημοσιεύθηκαν Πρακτικά). Είναι συμπληρωμένο (2020) με νεότερα στοιχεία, με αναλυτικότερες εμβαθύνσεις σε συγκεκριμένα κρίσιμα σημεία και με προσθήκη ενδεικτικής εικονογράφησης.

Α. ΓΕΝΙΚΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

1. Η έννοια της κατοικίας

Κατοικία είναι, γενικά, ο χώρος που επιτελεί ο άνθρωπος, ως κοινωνικό ον, μια σειρά από λειτουργίες που προκύπτουν από την όλη βιολογική και κοινωνική του πραγματικότητα, και συγκεκριμένα: ύπνος, εστίαση, μέρος του ελεύθερου χρόνου, μέρος της μόρφωσης, μέρος της παραγωγής σε πολλές περιπτώσεις, και μερικά ακόμη. Είναι γενικά το μέρος που διαβιεί τουλάχιστον τον μισό από τον χρόνο ενός εικοσιτετραώρου¹. Άλλωστε, από την εποχή του Μαρξ είχε αναλυθεί η «εργασία στο σπίτι»², η οποία στις τελευταίες δεκαετίες ξαναπήρε μεγάλη έκταση, μια και μέσω της «εργασίας φασόν στο σπίτι» καταστρατηγείται όλη η εργατική Νομοθεσία, και όλες οι κατακτήσεις των τελευταίων 150 ετών, οκτάωρο, παιδική εργασία, ανασφάλιστη εργασία κ.α. γνωστά³. 

Στα πλαίσια αυτά, μπορούμε να θεωρήσουμε την κατοικία σαν ένα από τα μέσα παραγωγής, στον βαθμό που χρησιμοποιείται για αυτήν⁴, αλλά και ως μέσο αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, μια και αναφέρεται στον ελεύθερο χρόνο και στον χώρο και χρόνο διαβίωσης και ανάπαυσης των εργαζομένων.

Από την άλλη πλευρά όμως, η κατοικία, στη διαδικασία παραγωγής της, αποτελεί εμπόρευμα στην καπιταλιστική κοινωνία, με όλες τις συνέπειες που συνεπάγεται μια τέτοια ιδιότητα⁵.

Η κατοικία σαν κοινωνικό αγαθό, που θα όφειλε να έχει μόνο «αξία χρήσης», όπως λειτουργούσε σε όλα τα κοινωνικά συστήματα, σε κάποια φάση μπορούσε να λειτουργήσει και σαν εμπόρευμα, μπορούσε να πωληθεί, να ενοικιαστεί, να αποτελέσει αντικείμενο προίκας, δωρεάς, κλπ. ή να κληρονομηθεί. Αυτές όμως οι οικονομικές δραστηριότητες, όχι μόνο ήταν περιορισμένες, αλλά δεν ήταν και συνεχείς, με απλά λόγια ευκαιριακά η κατοικία είχε εμπορευματική αξία, και ίσως γι' αυτόν τον λόγο οι συναλλαγές γίνονταν πλησιέστερα σε αξίες χρήσης παρά σε εμπορευματικές αξίες⁶.

Εξαίρεση -που ουσιαστικά επιβεβαιώνει τον κανόνα- έχουμε για τα προκαπιταλιστικά καθεστώτα, σε εποχές που η αποσύνθεση του καθεστώτος επέφερε μια εκρηκτική εμπορευματοποίηση των πάντων, όπως περίπου στην αποσύνθεση της δουλοκτησίας στα ύστερα Ρωμαϊκά χρόνια (1ος-3ος μ.Χ. αι.)⁷.

“Το τέρας της στέγασης”

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ & ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ: “Το τέρας της στέγασης” από prole.info
Posted on 2020/07/31


Κατεβάστε το βιβλίο σε PDF  ή 

διαβάστε το online

Η μετάφραση και η έκδοση του βιβλίου έγινε από τη Συνέλευση Ενάντια στον Εκβιασμό του Ενοικίου, τον Ιούλιο του 2020, στην Αθήνα.

Πρώτη έκδοση και τίτλος: The housing monster (2012) από το prole.info



ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ • 9

Η ΟΙΚΟΔΟΜΗ • 19
Ζωντανή και Νεκρή Εργασία • 20
Κοινωνικοποίηση, απομόνωση και εργολαβίες • 32
Δεξιότητα και οπισθοδρόμηση • 40
Ο ρυθμός της εργασίας • 48
Ασφάλεια και Αυτοκαταστροφή • 54
Μάτσο μαλακίες • 60
Τα μπλουζ του μπλε κολάρου • 64

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ • 71
Δάνεια • 72
Γη • 78
Ανάπτυξη και Παρακμή • 84
H Αγορά Κατοικίας και η Αγορά Εργασίας • 90
Ιδιοκτησία και Τάξη • 96
Ένας γυναικείος χώρος • 106
Η κοινότητα και το εμπόρευμα • 112

ΕΤΣΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ • 118
Σημειώσεις για την ταξική πάλη • 120
Συλλογική ζωή • 126
Τα σωματεία • 130
Έλεγχος ενοικίου και κρατική στέγαση • 136
Ο δεύτερος κόσμος (the second world) • 142
Να τελειώνουμε με τα τέρατα • 150

Οι εξεγέρσεις των έγχρωμων πληθυσμών στις μεταμητροπόλεις της Αμερικής

ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΓΧΡΩΜΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ

ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΜΗΤΡΟΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ

Από το Λος Άντζελες στο Χιούστον

της Ελένης Πορτάλιου

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 14 Ιουνίου 2020

Το κείμενο αφιερώνεται στον Edward Soja, γεωγράφο και θεωρητικό του αστικού χώρου που ενσωμάτωσε τις χωρικές διαστάσεις στις πολιτικές και κοινωνικές αφηγήσεις των κοινωνικών κινημάτων και εξεγέρσεων

Στην παγκοσμιοποιημένη νεοφιλελεύθερη οικονομία το κεφάλαιο και οι αγορές επεκτείνονται διαρκώς και μεγάλες περιοχές του πλανήτη, οι οποίες παρέμεναν “έξω” ή στις παρυφές του καπιταλιστικού συστήματος, εντάσσονται με ένα τρόπο σ’ αυτές τις διαδικασίες, ενώ δισεκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν “εκτός”. Καθίστανται απόβλητοι των νεοφιλελεύθερων διαδικασιών εκμετάλλευσης ανθρώπων και φύσης, χωρίς να μπορούν να συγκροτήσουν προϋποθέσεις κοινωνικής αναπαραγωγής και επιβίωσης.

Όπως τονίζει ο Jacques Attali στο βιβλίο του La Voie Humaine, το 90% του συνολικού πλούτου του πλανήτη παραμένει στα χέρια του 1% των κατοίκων του.

Η παγκοσμιοποίηση δεν φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους και τα τείχη υψώνονται τόσο μεταξύ των πλούσιων χωρών και των υπόλοιπων, όσο και μεταξύ των πλούσιων και των φτωχών σε κάθε χώρα. Η εντατική εκμετάλλευση της εργασίας ξεριζωμένων αγροτικών πληθυσμών και διαλυμένων μικροεπαγγελματιών προσλαμβάνει ακραίες μορφές που προσομοιάζουν με σύγχρονη δουλεία. Παρόλα αυτά, η εργασία δεν επαρκεί για όλους/ες, έτσι δισεκατομμύρια άνθρωποι εγκαταλείπονται στην αθλιότητα. Έτσι η εποχή της “ρευστής” νεωτερικότητας (ή της μετανεωτερικότητας) παράγει, μέσα από την κοινωνική αστάθεια και την εξατομίκευση της κακοτυχίας ή της περιθωριοποίησης, ένα διαρκή φόβο που συνθλίβει τα άτομα, καθώς οι συλλογικές απαντήσεις απομακρύνονται και οι κοινωνικές αντιστάσεις προσκρούουν στη γενικευμένη κατάσταση της εξατομίκευσης.

Η μετανάστευση, ως διαχρονική μαζική μετακίνηση για την επιβίωση των άνεργων πληθυσμών από τις φτωχές στις πλούσιες χώρες, έχει αποκτήσει σήμερα εκρηκτικές διαστάσεις, λόγω του ότι η δημιουργία “περιττών” ανθρώπων αποτελεί δομικό στοιχείο της “αρνητικής παγκοσμιοποίησης” -όρος που ανήκει στoν Zygmunt Bauman. Στους οικονομικούς μετανάστες προστίθενται οι πρόσφυγες των πολέμων και των αποσταθεροποιημένων συνθηκών νομιμότητας σε διαλυμένες χώρες. Όμως οι απόβλητοι από τη χώρα τους πληθυσμοί δεν βρίσκουν όλοι έδαφος για να ζήσουν στον πλούσιο κόσμο.

Φτάνοντας σε πλούσιες χώρες, όσοι το καταφέρουν, τους περιμένει ένα σκληρό και απολύτως αβέβαιο μέλλον: εγκλεισμός σε φρουρούμενα στρατόπεδα, ανέστιος βίος σε ζώνες συσσώρευσης ρημαγμένων και φτωχών ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις ή/και σκληρή εκμετάλλευση σε επισφαλείς εργασίες. Περιττοί ή προσωρινά εκμεταλλεύσιμοι, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες διατηρούν τα διακριτικά της καταγωγής τους σαν στάμπα χαραγμένη ανεξίτηλα στο σώμα τους.

Αναδιαρθρώσεις του χώρου της πόλης

Οι ανθρώπινοι περιττοί πληθυσμοί, παρίες της παγκοσμιοποίησης, αν δεν μπορούν να δραπετεύσουν, εγκαταβιούν σε διαλυμένες χώρες καταγωγής, με ανίσχυρες κρατικές οντότητες, εν αναμονή ανθρωπιστικής βοήθειας και σε στρατόπεδα προσφύγων τόσο στις ηπείρους της φτώχειας, όσο και μέσα στον αναπτυγμένο κόσμο. Όταν καταφέρουν να φτάσουν στις παρυφές των παγκοσμιουπόλεων/μεταμητροπόλεων, όπου η συγκρουσιακή συνύπαρξη των τάξεων, των πλούσιων και των φτωχών της μητρόπολης έχει προ πολλού εκλείψει, ο χώρος της πόλης έχει διασπαστεί σε ζώνες διαχωρισμένες με σινικά τείχη και αστυνομικά επιτηρούμενες.

Η μητρόπολη, δημιούργημα του 20ου αι., μια τεράστια συσσώρευση πληθυσμών, παραγωγικών δραστηριοτήτων, κατανάλωσης, δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, με εκρηκτικές κοινωνικές ανισότητες εντός της, δεν υπάρχει πια. Έχει μετεξελιχθεί σε μεταμητρόπολη, όπως την περιγράφει σε όλες τις διαστάσεις της ο Edward Soja στο εμβληματικό έργο του «Postmetropolis», μέσα από το παράδειγμα του Λος Άντζελες.

Τηλεεργασία: Ήρθε για να μείνει;

Αναρτούμε πολύ ενδιαφέρον κείμενο συναδέλφου για την Τηλεεργασία

Για Την Τηλεεργασία ΡΙΣΤΑΡΤ by DimitrisPeter on Scribd

ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ: ΗΡΘΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ;

Με την έναρξη των μέτρων για την αντιμετώπιση του ιού Covid-19, οι εργαζόμενοι ήρθαν αντιμέτωποι με καταιγιστικές εξελίξεις – ανατροπές στις εργασιακές σχέσεις. Χαρακτηριστικά, στον κλάδο καταγράφεται μεγάλη αύξηση των μονομερών ενεργειών και της εργοδοτικής επιθετικότητας με τις πλάτες της κυβέρνησης, όπως αναστολές συμβάσεων εργασίας, εκ περιτροπής εργασία μέχρι και για το 50% του συνολικού εργάσιμου χρόνου με ανάλογη μείωση μισθού, μετατροπές συμβάσεων από πλήρους σε μερικής απασχόλησης, κ.α.

Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις του αρμόδιου υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Γ. Βρούτση, τα έκτακτα και επείγοντα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση, κυρίως με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), έχουν προσωρινή ισχύ και θα αρθούν μετά το τέλος της υγειονομικής κρίσης.

Είναι σαφές, όμως, ότι ο πυρήνας των έκτακτων μέτρων που αφορούν τις εργασιακές συνθήκες αποτελεί όπλο στην φαρέτρα της εργοδοσίας για την καθιέρωση – διεύρυνση των ελαστικών σχέσεων εργασίας και την αύξηση της κερδοφορίας εις βάρος των εργαζομένων.

Δούρειος ίππος για την αναδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων εις βάρος πολλών εργαζομένων δεν είναι άλλος από την τηλεργασία. Στην συγκυρία, κατά την διάρκεια της πανδημίας, η τηλεργασία ορθά αποτελεί αίτημα των εργαζομένων στο βαθμό που είναι η μοναδική λύση που εξασφαλίζει τους απαραίτητους όρους προστασίας τους σε μαζική κλίμακα και διατηρεί τις θέσεις εργασίας.

Ωστόσο, η τηλεργασία, στα πλαίσια της διαμόρφωσης κεντρικών κατευθύνσεων ως προς την πορεία εργασιακών σχέσεων στα κράτη – μέλη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, προωθείται από την ΕΕ από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90 (Λευκή Βίβλος, Πράσινη Βίβλος , Συνθήκη της Λισαβόνας). Οι διατομεακές (διακλαδικές) οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων υπέγραψαν και τη

«Συμφωνία Πλαίσιο για την Τηλεργασία» στις 16/7/2002. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εναπόθεσε στη διαδικασία της προσέγγισης των κοινωνικών εταίρων τη ρύθμιση των συνεπειών που προκύπτουν από την εφαρμογή της τηλεργασίας και τον προσανατολισμό των επιλογών που απαιτούνται για την αντιμετώπισή τους [1].

Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ειδικές νομοθετικές προβλέψεις για την τηλεργασία, εκτός από την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής «Συμφωνίας - Πλαίσιο για την Τηλεργασία» του 2002 από την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας 2006-2007, ρύθμιση που όμως δεν παρουσιάζει επάρκεια ως προς την προστασία των εργαζόμενων. Η ενσωμάτωση της Συμφωνίας περιλαμβάνει μια αυτούσια μεταφορά του κειμένου και όχι την ειδικότερη ρύθμιση λεπτομερειών όπως έγινε σε άλλες χώρες [1].

Αθήνα Ανοχύρωτη Πόλη: Χωρική Ανάλυση της Εξέγερσης του Δεκέμβρη 2008

Χωρική Ανάλυση της Εξέγερσης του Δεκέμβρη 2008

Το κείμενο επιχειρεί μια περιπλάνηση στην αθηναϊκή μητρόπολη πριν και κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 2008, επιδιώκοντας να φωτίσει εκείνες τις πλευρές που πυροδότησαν τις δεκεμβριανές συγκρούσεις. Αντιμετωπίζει τον χώρο ως παράγωγο ανθρώπινων σχέσεων και τις πόλεις ως χώρους συνύπαρξης που μπορούν να λειτουργήσουν ως πεδία αντίστασης και διεκδίκησης της καθημερινής ζωής. Μέσα από μια περιήγηση στα ιδιαίτερα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της Αθήνας παρουσιάζει τη χωρική εξάπλωση των συγκρούσεων ερευνώντας τη σχέση του αστικού χώρου με τα συμβάντα των ημερών και τις μετέπειτα παρακαταθήκες τους στον ιστό της πόλης. Στην πραγματικότητα, αυτό που ανέδειξε ο Δεκέμβρης του 2008 είναι πως όπου υπάρχει καταπίεση θα υπάρχει και αντίσταση, όπου υπάρχει βία θα υπάρχει και αντιβία, όπου υπάρχουν άνθρωποι θα υπάρχει αγώνας για ζωή και τότε ο θάνατος δεν θα έχει πια εξουσία.

διαθέσιμο εδώ
pdf: Urban Anarchy – Αθήνα ανοχύρωτη πόλη

Διαλεκτική/ές του χώρου και τροπικότητες της εξουσίας

Το βιβλίο του Δημήτρη Πέττα εισάγει τον αναγνώστη/την αναγνώστρια στη βασική προβληματική των θεωρήσεων για το δημόσιο χώρο και την πόλη και των διασυνδέσεών τους με τη νεωτερική εξουσία, μελετά τα κινήματα πόλης ως ειδική κατηγορία κινημάτων και αναδεικνύει μέσα από μία εθνογραφική έρευνα με ποιο τρόπο οι διαφορετικές σχέσεις εξουσίας που αρθρώθηκαν σε τρεις πλατείες της Αθήνας επηρέασαν τη διαμόρφωση της καθημερινότητάς τους.

Χρήστος Κωτσάκος

Δημόσιος χώρος, πόλη και εξουσία

Δημήτρης Πέττας

Οι εκδόσεις των Συναδέλφων, 2018 | 200 σελίδες

Ο Δημήτρης Πέττας στο βιβλίο του Δημόσιος Χώρος, Πόλη και Εξουσία μελετά τον δημόσιο χώρο προσεγγίζοντάς τον καταρχήν ως χώρο κοινωνικό, ως χώρο που παράγεται αρχικά ως δυνητικός, ως επιθυμητική μορφή κάλυψης συγκεκριμένων, κοινωνικά ιεραρχημένων αναγκών. Βασικό σημείο αναφοράς της μελέτης είναι η ιστορικοϋλιστική μέθοδος του Ανρί Λεφέβρ και οι έννοιες που αυτός προτείνει. Ο χώρος παράγεται και υφίσταται ως αποτέλεσμα της ιεραρχικής, ανταγωνιστικής και ανισόμετρης σχέσης τριών διακριτών διαδικασιών: των χωρικών κοινωνικών πρακτικών (κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις), της διανοητικής σύλληψης και των λόγων για τον χώρο και, τέλος, των αναπαραστάσεων του χώρου ως βιωμένης εμπειρίας, ως πεδίου της μνήμης, φαντασίας, συμβολισμών και καλλιτεχνικών πρακτικών. Στο πλαίσιο της ιστορικοϋλιστικής μεθόδου του Λεφέβρ, η παραγωγή του χώρου εντάσσεται σαφώς εντός του πλαισίου των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων (εν προκειμένω των κεφαλαιοκρατικών στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής) και της κυρίαρχης θέσης μιας κοινωνικής τάξης.

Παράλληλα με τα εργαλεία και την εννοιολόγηση του χώρου από τον Λεφέβρ, o Πέττας αξιοποιεί τη μεταδομιστική προσέγγιση του χώρου των Ντελέζ και Γκουαταρί, με τις έννοιες της απεδαφικοποίησης/επανεδαφικοποίησης, της επικράτειας και της ροής και αποπειράται μια μάλλον δύσκολη σύνθεση/συνάντηση με όψεις του λεφεβριανού στοχασμού (συγκεκριμένοι χωρικοί τύποι).

Μετά τη μεθοδολογική εισαγωγή, ο συγγραφέας αποπειράται τη σκιαγράφηση της γενεαλογίας του δημόσιου χώρου, εκθέτοντας αδρομερώς στάδια και μεταβολές στη χρήση και τη νοηματοδότησή του, στο εκάστοτε ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο: από τις πόλεις της αρχαίας Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας και την ελληνική πόλη-κράτος, στη δυτική φεουδαρχία, την ανάδυση της καπιταλιστικής νεωτερικότητας έως τη μεταμοντέρνα σύλληψη του χώρου. Κομβικές στη διαμόρφωση του νεωτερικού δημόσιου χώρου και την πρόσληψή του καθώς και τη σφυρηλάτηση του αντίστοιχου κοινωνικού υποκειμένου θεωρούνται η φουκωική έννοια της βιοεξουσίας που διαδέχεται την προνεωτερική πειθαρχική εξουσία και η κυριαρχία από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα της ιδιωτικής σφαίρας πάνω στη δημόσια (ιδεολογία της οικειότητας σύμφωνα με τον Ρ. Σένετ).

Ο δημόσιος χώρος παράγεται (και) από σχέσεις εξουσίας, που ασκούνται σε πολλαπλά επίπεδα. Στο επόμενο τμήμα της μονογραφίας εξετάζονται αυτές ακριβώς οι σχέσεις, οι τροπικότητες, οι μηχανισμοί και οι συνθήκες για την άσκηση αυτών των σχέσεων. Ο συγγραφέας προσεγγίζει το φαινόμενο της εξουσίας μέσω της μεθοδολογίας του Φουκώ, ως εμμενούς στο σύνολο των κοινωνικών σχέσεων, μη ταυτιζόμενης με την κρατική μορφή, πολύσημης, διαρθρωμένης σε -και εκπορευόμενης από- θεσμούς, στρατηγικές, τεχνικές και λόγους/γνώσεις, ενώ το στοιχείο της αντίστασης σε αυτήν είναι εγγεγραμμένο στην άσκησή της. Ο συγγραφέας απορρίπτει δυαδικά σχήματα εξουσίας μεταξύ δύο πόλων, εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου (επιλογή με αξιοσημείωτες πολιτικές προεκτάσεις).

Ανατομία μιας νοτιοευρωπαϊκής μητρόπολης

Ο Θωμάς Μαλούτας ερευνά τη διαχρονική εξέλιξη του κοινωνικού διαχωρισμού στην πόλη της Αθήνας , δηλαδή την κατανομή των κοινωνικών τάξεων και εθνοτικών ομάδων στον αστικό χώρο, τα συστήματα και τους μηχανισμούς στέγασης. Εντοπίζει και αναδεικνύει ιδιαίτερες στεγαστικές και κοινωνικο-χωρικές διαδικασίες, όπως η κάθετη κοινωνική διαφοροποίηση και η ενδογενής κοινωνική κινητικότητα, που ερμηνεύουν την σημερινή εικόνα του μητροπολιτικού χώρου της Αθήνας.

Χρήστος Κωτσάκος

Αλεξάνδρεια, 2018 | 296 σελίδες

Η μελέτη Η κοινωνική γεωγραφία της Αθήνας. Κοινωνικές ομάδες και δομημένο περιβάλλον σε μια νοτιοευρωπαϊκή μητρόπολη είναι το πιο πρόσφατο προϊόν της πολύχρονης ερευνητικής και συγγραφικής εργασίας του Θωμά Μαλούτα, πάνω στα ζητήματα της ανάπτυξης (και κρίσης) του ελληνικού κράτους πρόνοιας, της κοινωνικής δομής της σύγχρονης ελληνικής πόλης και ιδιαίτερα της Αθήνας, τους ποικίλους μετασχηματισμούς και διαχωρισμούς του αστικού χώρου. Το συγκεκριμένο έργο αποτελεί απόπειρα ενδελεχούς εξιστόρησης και καταγραφής της στεγαστικής/οικιστικής αποτύπωσης των κοινωνικών διαιρέσεων, του κοινωνικού διαχωρισμού στη μητροπολιτική Αθήνα (ο συγγραφέας ορίζει ως μητροπολιτική Αθήνα το ηπειρωτικό τμήμα της Αττικής και τη Σαλαμίνα).

Ο όρος κοινωνικός διαχωρισμός, εκφράζει μια χωρική μορφή της κοινωνικής ανισότητας εντός του αστικού περιβάλλοντος. Αναφέρεται στο βαθμό στεγαστικού διαχωρισμού των κοινωνικών τάξεων και εθνοτικών ομάδων μιας πόλης. Ο διαχωρισμός είναι αποτέλεσμα και ταυτόχρονα μηχανισμός κοινωνικής αναπαραγωγής των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων (εν προκειμένω των κεφαλαιοκρατικών, αν και ως αστικό κοινωνικό φαινόμενο προηγείται του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής). Η έκταση του κοινωνικού διαχωρισμού ποικίλει ανάλογα με την επίδραση της αγοράς (ταξικές ανισότητες στην κατοχή, αγορά ή ενοικίαση κατοικίας) τις κρατικές πολιτικές και το ιδιαίτερο κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό περιβάλλον. Ο κοινωνικός διαχωρισμός στις ΗΠΑ χρωματίζεται από την εγγραφή του εθνοφυλετικού ζητήματος στην ιστορία της κοινωνίας και του κράτους αυτού, ενώ η μορφή του είναι διαφορετική στις μεγάλες πόλεις της δυτικής Ευρώπης (μικρότερος ή πιο καθυστερημένος βαθμός προαστιοποίησης των αρχουσών κοινωνικών τάξεων για παράδειγμα) ή στις πόλεις της νότιας Ευρώπης με το υπολειμματικό κράτος πρόνοιας και τα εκτεταμένα οικογενειακά και γειτονικά δίκτυα. Αυτό που πρέπει να συγκρατηθεί είναι ότι η μείωση του κοινωνικού διαχωρισμού σε μια πόλη δε συνεπάγεται απαραίτητα και μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ούτε μεγαλύτερο βαθμό επικοινωνίας και διάδρασης μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων που συνυπάρχουν σε μια χωρική/ στεγαστική ενότητα, για παράδειγμα σε μια γειτονιά.

Η μεταπολεμική μεγέθυνση της Αθήνας σφραγίστηκε από δύο στεγαστικά πρότυπα: την αυτοστέγαση (χαμηλή κατά κύριο λόγο δόμηση, έντονη τις δεκαετίες 1950–1960 ) και την αντιπαροχή (δεκαετίες 1960–1970, δημιουργία ενός μεγάλο οικιστικού αποθέματος). Η αυτοστέγαση στο δυτικό τμήμα της πολης ενέτεινε τον κοινωνικό διαχωρισμό μεταξύ ενός αστικού τμήματος, στην ανατολική πλευρά του κέντρου και του λεκανοπεδίου και ενός εργατικού τμήματος στη δυτική πλευρά της πόλης.

Συνέδριο "Ιστορικός Υλισμός"-Το Δικαίωμα στη Στέγαση

Συνέδριο "Ιστορικός Υλισμός"-Το Δικαίωμα στη Στέγαση

Η Παρέμβαση της Τόνιας Κατερίνη

Η συμμετοχή μου σε αυτό το συνέδριο δεν αφορά μόνο στο γεγονός ότι διαμορφώνει τις προϋποθέσεις μιας πολύ κρίσιμης συζήτησης για τα θεωρητικά μας εργαλεία σε μια περίοδο που όλες και όλοι αναρωτιόμεθα για πολλά ζητήματα, αναζητώντας απαντήσεις για την ερμηνεία μιας κατά τεκμήριο δύσκολης συγκυρίας για τους κοινωνικούς αγώνες και την χειραφέτηση των υποτελών τάξεων. 

Αφορά κυρίως την ανάγκη να τοποθετηθώ πάνω σε σημαντικά ερωτήματα που γέννησε η κατά τα τελευταία έξι χρόνια συνεχής ενασχόλησής μου με το κίνημα κατά των πλειστηριασμών και τα κινήματα για το δικαίωμα στη στέγη. Στον αγώνα αυτό, που υπήρξε αρκετά αποτελεσματικός καταφέρνοντας να ανασχέσει για τέσσερα χρόνια απόλυτα τους πλειστηριασμούς, να οδηγήσει την κυβέρνηση να νομοθετήσει πιο αυταρχικές πολιτικές προκειμένου να τον αντιμετωπίσει, αλλά ακόμα και σήμερα στο πλέον δυσμενές πλαίσιο να ασκεί μεγάλες πιέσεις όσον αφορά την προστασία της πρώτης κατοικίας, βρεθήκαμε συχνά αντιμέτωπες/οι με την κριτική που ασκήθηκε τόσο από κυβερνητικούς και μιντιακούς παράγοντες όσο και στο εσωτερικό της αριστεράς για την ταύτιση του αγώνα μας με την προστασία της ιδιοκτησίας, κριτική που οδήγησε και στην χαλαρή εμπλοκή τμημάτων της αριστεράς σ’ αυτό τον αγώνα. 

Ταυτόχρονα χρειάστηκε και χρειάζεται συνεχώς να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς και τα εργαλεία με τα οποία οι κυρίαρχες τάξεις επιτίθενται σήμερα στο πεδίο αυτό ώστε να οργανώσουμε με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τον αγώνα μας. Είναι σημαντικό ότι κινήματα και συλλογικότητες σε όλο τον κόσμο είναι σήμερα ιδιαίτερα δραστήρια στο πεδίο αυτό και εκτός από την κινηματική τους δράση παράγουν και σημαντική γνώση. 

Είτε μιλάμε για την Ελλάδα, όπου η εμπορευματοποίηση της κατοικίας υπήρξε όχι μόνο καθολική πρακτική στην κάλυψη της ανάγκης στέγης, αλλά και κυρίαρχο εργαλείο μιας στρεβλής οικονομικής ανάπτυξης, είτε για τις χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης με μια μακρά παράδοση κοινωνικής κατοικίας που τα τελευταία χρόνια αποδομείται με ποικίλους τρόπους, τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπα με μια ευθεία αμφισβήτηση του δικαιώματος κατοίκησης και της χωρικής ταυτοτικής σχέσης που αυτό συνεπάγεται. Ανέστιοι οι άνθρωποι, οφείλουν να αποδεσμευτούν από κάθε είδους ενδυναμωτικούς δεσμούς και να διατηρήσουν – τις περισσότερες φορές φέροντας και την αποκλειστική ευθύνη – μόνο τα στοιχειώδη για την αναπαραγωγή του εαυτού τους.

Το κοινωνικό κράτος εκπίπτει σε ελαχιστοποιημένες προνοιακές πρακτικές, που στην καλύτερη περίπτωση διατηρούν εκείνο τον ελάχιστο βαθμό κοινωνικής συνοχής που επιτρέπει την λειτουργία ενός παγιωμένου συστήματος εκμετάλλευσης. Ενώ η υποχώρηση υποστήριξης της στεγαστικής ανάγκης με όρους μόνιμης κατοίκησης είναι καθολική. 

Υφαρπαγή της μικρής ιδιοκτησίας, υφαρπαγή της κοινοτικής γης και στέγης, υφαρπαγή των δημόσιων γαιών και ακινήτων είναι ένα τρίπτυχο που περιγράφει την επίθεση αυτή. Η στρατηγική του δανεισμού και στη συνέχεια της υπερχρέωσης, οι πολιτικές φορολόγησης, η δραστηριότητα του χρηματιστηριακού κεφαλαίου στον τομέα της στέγης, η απορρύθμιση του πλαισίου προστασίας των ενοικιαστών είναι μερικά από τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται σε αυτή την επίθεση.

Μερικές σκέψεις γύρω απ’ το Συνέδριο για τη Ρώσικη Επανάσταση

Μερικές σκέψεις γύρω απ’ το Συνέδριο για τη Ρώσικη Επανάσταση

Τάκης Ιωάννου, 23-4-2019

Το κείμενο αυτό είναι στηριγμένο σ’ ένα αντίστοιχο της Νατάσας, της συντρόφισσάς μου με την οποία μοιραζόμαστε τη ζωή μας (και τους προβληματισμούς μας) από την εποχή του ‘Ρήγα Φεραίου’, που γράφτηκε στα πλαίσια της συλλογικότητας που μετέχουμε στο Χαλάνδρι)

Αν και η διαδικτυακή συζήτηση κατά τη γνώμη μου δεν συνιστά ανθρώπινη επικοινωνία, γι’ αυτό εξάλλου γενικά την αποφεύγω, είναι γεγονός ότι η δυσκολία εύρεσης χρόνου για συλλογικές συζητήσεις, σε οδηγεί πολλές φορές σ’ αυτή τη λύση. Παράλληλα βέβαια και ο παράγοντας ‘κόστος’ μας έχει αποστερήσει από τη δυνατότητα έκδοσης ενός εντύπου, οπότε ο μόνος τρόπος που μένει να ακουστούν οποιεσδήποτε απόψεις είναι το διαδίκτυο και καλό είναι να ακούγονται οι απόψεις, όσο διαφορετικές κι αν είναι.

Εν προκειμένω, καταθέτω κάποιες σκέψεις για το πρόσφατο (12-14.4.2019) Συνέδριο για τη Ρώσικη Επανάσταση, που έγινε στη Νομική.

Κατ’ αρχήν θα πρέπει να πω, ότι εάν παρακολουθούσα αυτό το ίδιο συνέδριο πριν 10-15 χρόνια, θα είχα διαφορετικές σε μεγάλο βαθμό απόψεις. Το ότι δεν τις έχω σήμερα, είναι προϊόν μιας πολύ μακράς και επώδυνης διαδικασίας που ξεκινάει στην πραγματικότητα από πολύ παλιότερα, από τότε που αρχίζουν να αμφισβητούνται ορισμένες πτυχές του εγχειρήματος, πρώτα μέσα στα κομμουνιστικά κόμματα της δυτικής Ευρώπης και μετά (;) στην ΕΣΣΔ για να πάρει αυτό στην πορεία πιο συγκεκριμένη μορφή, ως ‘αντισταλινισμός’, ‘ευρωκομμουνισμός’ κλπ. Ξεκινώ λοιπόν κι εγώ ως αντισταλινικός, και παρ’ όλα αυτά μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να παραδεχτώ, εν έτει 1977, ότι και οι ‘αντισταλινικοί’ χρησιμοποιούν τα ίδια ακριβώς μοντέλα οργανωτικού ελέγχου των απόψεων, με αποφάσεις από τα πάνω και -όταν οι διαφωνίες είναι σοβαρές- με μαζικότατες διαγραφές, ακόμα και σωματικές βιαιότητες, ή τέλος με την προσφορά ‘καρέκλας’ για να εξαγοράσουν συνειδήσεις. Αναφέρομαι φυσικά στο -τότε- ‘ΚΚΕεσωτ.’ και το ‘Ρήγα Φεραίο’. Στην πραγματικότητα, οι διαφωνούντες με την ‘κεντρική επιτροπή’, εξωθούνται να λειτουργήσουν μέσω ‘φράξιας’, η οποία στη συνέχεια δαιμονοποιείται, για να νομιμοποιήσει τις επόμενες ‘δημοκρατικές’ μορφές χειραγώγησης, και οδηγεί στη ‘Β’ Πανελλαδική’. Έτσι λοιπόν συνειδητοποιώ, ότι κάτι πρέπει να είναι λάθος, στο ίδιο το μοντέλο λειτουργίας των κομμουνιστικών κομμάτων, το μοντέλο του ‘δημοκρατικού συγκεντρωτισμού’ και ότι κανένας συγκεντρωτισμός δεν μπορεί να είναι δημοκρατικός. Παρ’ ό,τι επιτρεπόταν (όπως υποτίθεται ότι συνέβαινε και παλιότερα), τα όργανα ‘διοίκησης’ των οργανώσεων βάσης να εκλέγονται και όχι να ‘κοπτάρονται’, να τοποθετούνται δηλαδή από την ηγεσία (τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό), στην πρώτη διαφωνία που είχε κάποια πολιτική σημασία, η ‘δημοκρατία’, πεταγόταν στο καλάθι των αχρήστων. Άρα για μένα, σταδιακά, ο λεγόμενος ‘δημοκρατικός συγκεντρωτισμός’, έμπαινε σε αμφισβήτηση, μήπως τελικά δεν ήταν παρά μόνο μια απόλυτα ιεραρχική, γραφειοκρατική και αυταρχικού τύπου μορφή οργάνωσης και επομένως απαράδεκτη.

Έτσι αρχίζω να συμμετέχω σε αυτόνομα σχήματα, αρχικά με τη ‘Συσπείρωση Αριστερών Μηχανικών’, από το μακρινό ’84, στα πλαίσια της πολύμηνης απεργίας των μηχανικών του δημοσίου, της ΕΜΔΥΔΑΣ. Σχήματα που συνιστούν τη σημαντική παρακαταθήκη που άφησε η ‘Β’ Πανελλαδική’ (και όχι μόνο βέβαια) τόσο στο φοιτητικό χώρο (ΕΑΑΚ), όσο και στον εργασιακό (‘Συσπείρωση Αριστερών Μηχανικών’, αυτόνομες κινήσεις εκπαιδευτικών κ.ά.) ή στο χώρο της πόλης (κινήσεις όπως η ‘Αυτόνομη Αριστερή Συσπείρωση Χαλανδρίου’ από το ’94, στην οποία και συμμετείχα). Τα σχήματα αυτά λειτουργούν, όχι σαν συντονιστικό οργανώσεων (όπως γίνεται αργότερα και σιγά σιγά παγιώνεται τα τελευταία χρόνια), αλλά με μια πολύ γόνιμη λογική αποδοχής των διαφορετικών απόψεων, δυνατότητα έκφρασής τους (και προς τα έξω), εναλλαγής στις όποιες ‘θέσεις’ κλπ.

Ραούλ Βανεγκέμ – Σχόλια εναντίον της πολεοδομίας (1961)

ΣΧΟΛΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ

Η γνώμη ενός ειδικού –του Σομπάρ ντε Λωβ– επιβεβαιώνει, σύμφωνα με ακριβή πειράματα, ότι τα προγράμματα που προτείνονται από τους πολεοδόμους δημιουργούν σε ορισμένες περιπτώσεις δυσφορίες και εξεγέρσεις που θα μπορούσαν να αποφευχθούν εν μέρει αν είχαμε μια βαθύτερη γνώση των πραγματικών συμπεριφορών, και κυρίως των κινήτρων αυτών των συμπεριφορών.

Μεγαλείο και υποτέλεια της πολεοδομίας. Αφού ξετρυπώσαμε τον πολεοδομικό σχεδιαστή με μια καχύποπτη επιμονή, λοξοδρομήσαμε όπως άρμοζε απέναντι σε μια τέτοια έλλειψη χρήσεων, απέναντι σε μια τέτοια αισχρότητα. Δεν πρόκειται εδώ να αμφισβητηθεί η λαϊκή ετυμηγορία. Ο λαός είχε ήδη αποφανθεί με την ίδια απρέπεια: “Βρε αρχιτέκτονα!” ήταν ανέκαθεν μια βρισιά στο Βέλγιο. Αλλά αφού ένας τέτοιος ειδικός συντάσσεται σήμερα με την κοινή γνώμη και επιχειρεί κι αυτός να ξετρυπώσει τον σχεδιαστή, σωθήκαμε! Έτσι, ο πολεοδόμος καταδικάζεται επίσημα γιατί προκαλεί δυσφορία και εξέγερση, γιατί τις προκαλεί “σχεδόν” σαν πρωτογενής προβοκάτορας. Πρέπει να ελπίζουμε σε μια κατάλληλη αντίδραση των δημόσιων αρχών· θα ήταν αδιανόητο να διατηρούνται εξόφθαλμα εστίες εξέγερσης από εκείνους που έχουν το καθήκον να τις σβήνουν. Υπάρχει εδώ ένα έγκλημα εναντίον της κοινωνικής ειρήνης που μπορεί να κριθεί μόνο από ένα πολεμικό συμβούλιο. Θα δούμε άραγε τη δικαιοσύνη να επιβάλλεται στον τομέα της; Εκτός αν ο ειδικός δεν είναι τελικά παρά ένας πανούργος πολεοδόμος.

Αν ο σχεδιαστής δεν μπορεί να γνωρίζει τα συμπεριφορικά κίνητρα εκείνων που θέλει να στεγάσει με τον καλύτερο τρόπο για τη νευρική τους ισορροπία, θα ήταν καλύτερο να ενσωματωθεί η πολεοδομία χωρίς καθυστέρηση στο επίκεντρο των εγκληματολογικών ερευνών (να εντοπίζονται οι προβοκάτορες –βλ. παραπάνω– και να επιτρέπεται σε όλους να παραμένουν ήσυχοι εντός της ιεραρχίας)· αν μπορεί πραγματικά, τότε η επιστήμη της ποινικής καταστολής χάνει τον λόγο ύπαρξής της και αλλάζει κοινωνική ονομασία: η πολεοδομία θα είναι αρκετή για τη διατήρηση της καθιερωμένης τάξης χωρίς προσφυγή στη χοντροκοπιά των πολυβόλων. Ο άνθρωπος εξομοιωμένος με το σκυρόδεμα, τι όνειρο ή τι ευτυχής εφιάλτης για τους τεχνοκράτες, έστω και αν αυτό που τους απομένει από Ανώτερη Νευρική Δραστηριότητα χάνεται και αποθηκεύεται μέσα στη δύναμη και τη σκληρότητα του σκυροδέματος.

Αν οι ναζί είχαν γνωρίσει τους σύγχρονους πολεοδόμους, θα είχαν μετατρέψει τα στρατόπεδα συγκέντρωσης σε H.L.M.[1] Αλλά αυτή η λύση φαίνεται υπερβολικά βάναυση για τον κ. Σομπάρ ντε Λωβ. Η ιδεώδης πολεοδομία πρέπει να περιλαμβάνει τους πάντες, χωρίς δυσφορία ή εξέγερση, προς την τελική λύση του προβλήματος του ανθρώπου.

Η πολεοδομία είναι η πληρέστερη συγκεκριμένη πραγματοποίηση ενός εφιάλτη. Εφιάλτης, σύμφωνα με το Λιτρέ: “κατάσταση που καταλήγει σε αφύπνιση με ένα σκίρτημα μετά από έντονη ανησυχία”. Αλλά σκίρτημα απέναντι σε τι; Ποιος μας μπούκωσε μέχρι υπνηλίας; Θα ήταν εξίσου ανόητο να εκτελεστεί ο Άιχμαν όσο και να απαγχονιστούν οι πολεοδόμοι. Αυτό θα σήμαινε ότι επιτίθεται κανείς στους στόχους ενώ βρίσκεται μέσα στο πεδίο βολής!

Ο σχεδιασμός είναι η σπουδαία λέξη, η απρεπής λέξη όπως λένε μερικοί. Οι ειδικοί μιλάνε για οικονομικό σχεδιασμό και για πολεοδομικό σχεδιασμό, έπειτα κλείνουν το μάτι με νόημα και, εφόσον το παιχνίδι διεξάγεται επιτυχώς, όλοι χειροκροτούν. Το αποκορύφωμα του θεάματος είναι ο σχεδιασμός της ευτυχίας. Ήδη, ο υπέρμαχος των αριθμών διενεργεί την έρευνά του· ακριβή πειράματα διαπιστώνουν την πυκνότητα των τηλεθεατών· το ζήτημα είναι η διευθέτηση του εδάφους γύρω τους, η οικοδόμηση για λογαριασμό τους, χωρίς να αποσπαστούν από τις ασχολίες με τις οποίες τρέφονται από τα μάτια και τα αυτιά. Το ζήτημα είναι να εξασφαλιστεί για τον καθένα μια ειρηνική ζωή και μια ισορροπία, με εκείνη τη σοφή προνοητικότητα που έδειχναν οι πειρατές των κόμικς στη φράση τους: “Οι νεκροί δεν μιλούν”. Η πολεοδομία και η πληροφόρηση είναι συμπληρωματικές στις καπιταλιστικές και “αντι-καπιταλιστικές” κοινωνίες, οργανώνουν τη σιωπή.

Γεωγραφίες της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα της κρίσης

Έκδοση: Angelus Novus, 2018 

Σελίδες: 160 

Μέγεθος: 14 x 20,5 

ISBN: 978-618-5366-04-9 

Γεωγραφίες της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα της κρίσης

Φερενίκη Βαταβάλη, Ευαγγελία Χατζηκωνσταντίνου

Τρία κείμενα και έξι ιστορίες πολυκατοικιών

Η δυσκολία των νοικοκυριών να εξασφαλίσουν θέρμανση το χειμώνα και δροσισμό τις ημέρες με καύσωνα, να πληρώσουν τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος στην ώρα τους και να απαλλαγούν από την υγρασία και τη μούχλα στο σπίτι τους υπήρχε από παλιά στην Ελλάδα. Ωστόσο, μόνο πρόσφατα, στο πλαίσιο της κρίσης και των πολιτικών λιτότητας, η δυσκολία πρόσβασης στην ενέργεια αναδείχτηκε σε σημαντικό πρόβλημα, όχι μόνο για τα φτωχά νοικοκυριά, αλλά και για μεγάλο μέρος των μεσαίων στρωμάτων, ακολουθώντας αντίστοιχες τάσεις που έχουν εκδηλωθεί και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Πώς, όμως, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά σε σχέση με την πρόσβαση στην ενέργεια συνδέονται με τα χαρακτηριστικά του αστικού χώρου; Πώς βιώνονται σε διαφορετικές περιοχές και από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες; Ποιες πρακτικές υιοθετούνται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών και την εξοικονόμηση ενέργειας και πώς σχετίζονται με τις προωθούμενες πολιτικές; Και, τελικά, πώς τα ζητήματα της ενέργειας μεταλλάσσουν τους όρους κατοίκησης στην πολυκατοικία, καθώς και το ρόλο της ως συντελεστή ανάπτυξης της ελληνικής πόλης;

Το βιβλίο αυτό φωτίζει διαφορετικές πτυχές της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα και ανιχνεύει νέες συγκρούσεις και δυναμικές που εκδηλώνονται στον αστικό χώρο. Μέσα από θεωρητικές προσεγγίσεις, χαρτογραφικές επεξεργασίες και εμπειρίες από επιλεγμένες πολυκατοικίες, αναδεικνύει τις γεωγραφικές διαστάσεις της ενεργειακής φτώχειας στην Αθήνα, επιδιώκοντας να συμβάλει στην ευρύτερη συζήτηση για τους χωρικούς μετασχηματισμούς της πρωτεύουσας τα χρόνια της κρίσης.

2 Νέες εκδόσεις από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο

Η πάλη για την απελευθέρωση των γυναικών

Μαρία Στύλλου

Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, 2018

120 σελ.

ISBN 978-618-5277-12-3, [Κυκλοφορεί - Εκκρεμής εγγραφή]

Τιμή € 8,00

Φεμινισμός [DDC: 305.42]

Το βιβλίο αυτό έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι αγώνες των γυναικών ενάντια στα Μνημόνια στην Ελλάδα ξεδιπλώνονται δίπλα σε τεράστιες κινητοποιήσεις γυναικών από την Αμερική μέχρι τη Μαδρίτη και από το Δουβλίνο μέχρι την Αργεντινή.

Η Μαρία Στύλλου στέκεται σε όλα τα ζητήματα που έχουν ανοίξει οι μάχες των γυναικών για την απελευθέρωση και τα αντιμετωπίζει από τη σκοπιά του Μαρξισμού ανατρέχοντας στον Ένγκελς και στον Μαρξ, στη Ρώσικη επανάσταση και στον Μάη του 1968. Η αντεπίθεση του νεοφιλελευθερισμού δεν ήταν μόνο οικονομική αλλά και άγρια σεξιστική- από τον Ρήγκαν στον Τραμπ.

Γι' αυτό, η πάλη για την απελευθέρωση των γυναικών έχει ξανά σήμερα όσο ποτέ ανάγκη τη σύνδεση με την απελευθερωτική δυναμική της εργατικής τάξης και των επαναστάσεών της.

Περιέχονται τα κείμενα:

- Αντίσταση στον σεξισμό-από το ατομικό στο συλλογικό

- Οι ρίζες της γυναικείας καταπίεσης

- Η οικογένεια στον καπιταλισμό

- 100 χρόνια αγώνες

- 1968-Το νήμα ξαναπιάνεται

- Η μάχη ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό

- Η επανάσταση στη Ρωσία

- Είναι δυνατή η απελευθέρωση σήμερα;

- Σημειώσεις

- Βιβλιογραφία

Νέα έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείο

Γερμανία 1918-1923 – Η Χαμένη Επανάσταση

Συγγραφέας: Chris Harman

(με πρόλογο του Πάνου Γκαργκάνα)

Μετάφραση: Λέανδρος Μπόλαρης

ISBN 978-618-5277-11-6

Σελίδες 528, τιμή 20€

Eκατό χρόνια πριν, το Νοέμβρη του 1918, η Γερμανική Επανάσταση συγκλόνιζε την Ευρώπη και όλο τον κόσμο. Ήταν η επανάσταση που σταμάτησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο που μετρούσε εκατομμύρια νεκρούς στα πεδία των μαχών, από την πείνα και τις αρρώστιες στα μετόπισθεν. Ένα χρόνο μετά τη νίκη του Κόκκινου Οκτώβρη στην Ρωσία, η εργατική τάξη και οι φαντάροι στην Γερμανία ανέτρεπαν τον Κάιζερ, έφτιαχναν εργατικά συμβούλια και άνοιγαν την προοπτική για την ανατροπή του καπιταλισμού στην πιο ανεπτυγμένη χώρα της Ευρώπης.

Για πέντε συνεχή χρόνια η Γερμανία πέρασε από αλλεπάλληλες κρίσεις που οδήγησαν σε μια παρατεταμένη επαναστατική κατάσταση με πολλές καμπές και γυρίσματα. Η Γερμανική Επανάσταση δεν ήταν ένα «μονόπρακτο». Η τύχη της και μαζί της η τύχη της εξουσίας των Σοβιέτ στην Ρωσία, κρίθηκε σε μια ολόκληρη σειρά μεγάλων ταξικών αναμετρήσεων και τη στάση των δυνάμεων της Αριστεράς.

Ο Κρις Χάρμαν στέκεται εμφατικά σε αυτό το συμπέρασμα και το τεκμηριώνει μελετώντας τις στροφές των εξελίξεων από το ξέσπασμα της επανάστασης το Νοέμβρη του 1918 μέχρι την ήττα του Γερμανικού Οκτώβρη το 1923.

Αστεοποίηση του κόσμου και χωροχρονική δυναμική του καπιταλισμού, Άνιση ανάπτυξη, χωρο-χρονικοί διέξοδοι για το κεφάλαιο και κυριλοποίηση των πόλεων.

44ο μάθημα: Αστεοποίηση του κόσμου και χωροχρονική δυναμική του καπιταλισμού, Β: Άνιση ανάπτυξη, χωρο-χρονικοί διέξοδοι για το κεφάλαιο και κυριλοποίηση των πόλεων.

44ο ΜΑΘΗΜΑ

ΑΣΤΕΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΧΩΡΟΧΡΟΝΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ: ΑΝΙΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΧΩΡΟ-ΧΡΟΝΙΚΟΙ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΚΥΡΙΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε κάποιες από τις πτυχές του γεωγραφικού χώρου και της γεωγραφικής δυναμικής του καπιταλισμού όπως αυτή περιγράφεται στο έργο των Μαρξ και Ενγκελς. Αναφερθήκαμε επίσης στην έννοια της γαιοπροσόδου, έννοια που θα μας φανεί χρήσιμη και στη συνέχεια. Τέλος, αναφερθήκαμε σε ορισμένες ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες μαρξιστικές προσεγγίσεις σχετικά με την παραγωγή του χώρου στο επίπεδο της αστεακής κλίμακας (Lefebvre, Castells, Harvey, Gordon). Στο σημερινό μάθημα, αντίθετα, θα εστιάσουμε στη συνολικότερη γεωγραφική διάσταση της καπιταλιστικής συσσώρευσης, καθώς θα αναφερθούμε στην άνιση γεωγραφική ανάπτυξη του καπιταλισμού –σε όλα τα επίπεδα: αστικό, περιφερειακό, εθνικό και παγκόσμιο–, αλλά και στις προσωρινές χωρικές διεξόδους που επινοεί ο καπιταλισμός για να ξεπεράσει τις κρίσεις του. Τέλος, θα επιστρέψουμε στο «μικροεπίπεδο», τρόπον τινά, της καπιταλιστικής μητρόπολης για να ασχοληθούμε με το φαινόμενο της κυριλοποίησης της (gentrification).

Η εισαγωγή της έννοιας της άνισης ανάπτυξης μπορεί να ανιχνευτεί τόσο στο έργο της Luxemburg όσο και σε αυτό του Lenin, οι οποίοι διαφωνούσαν με την οπτική του Μαρξ σχετικά με τον τρόπο επέκτασης του κεφαλαίου. Ο Μαρξ και ο Ενγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο θεωρούσαν ότι ο γεωγραφικός επεκτατισμός είναι εγγενές χαρακτηριστικό της συσσώρευσης του κεφαλαίου. Επεκτατισμός που οφείλεται στην ανάγκη του κεφαλαίου είτε για νέες πηγές πρώτων υλών, είτε για νέες αγορές εργασίας, είτε ακόμη για νέους χώρους διάθεσης των προϊόντων (νέες αγορές). Για να πραγματοποιηθούν όμως όλα αυτά, προϋποτίθεται η δημιουργία ομοιόμορφων συνθηκών παραγωγής, ανταλλαγής, κυκλοφορίας και κατανάλωσης σε όλο και διευρυνόμενες χωρικές κλίμακες: εξ ου και η τάση προς ομογενοποίηση του γεωγραφικού χώρου, που λίγο πολύ αντανακλά την οπτική του Μαρξ. Η παραπάνω μαρξική θέση γίνεται εμφανής και στο κεφάλαιο για την πρωταρχική συσσώρευση. Αλλά και σε παλιότερα κείμενά του ο Μαρξ είχε αναπτύξει παρόμοια επιχειρήματα. Στα Grundrisse, λόγου χάρη, ο Μαρξ ισχυρίστηκε ότι η καπιταλιστική ανάπτυξη συνεπάγεται την εκμηδένιση του χώρου μέσω του χρόνου. Χαρακτηριστικά αναφέρει:

Όσο περισσότερο η παραγωγή βασίζεται στην ανταλλακτική αξία, άρα στην ανταλλαγή, τόσο σημαντικότεροι γίνονται για αυτήν οι φυσικοί όροι της ανταλλαγής – τα μέσα επικοινωνίας και μεταφοράς. Το κεφάλαιο τείνει από τη φύση του να ξεπεράσει κάθε τοπικό φραγμό. Ώστε η δημιουργία των φυσικών όρων της ανταλλαγής –των μέσων επικοινωνίας και μεταφοράς–, η εκμηδένιση δηλαδή του χώρου με μέσο τον χρόνο, γίνεται για το κεφάλαιο αναγκαιότητα σ’ ολότελα διαφορετικό βαθμό. Στο μέτρο που το άμεσο προϊόν μπορεί να αξιοποιηθεί μαζικά σε μακρινές αγορές μόνο στο βαθμό που μειώνεται το κόστος μεταφοράς […] η παραγωγή φθηνών μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας αποτελεί όρο για την παραγωγή που βασίζεται στο κεφάλαιο, και άρα προκαλείται από το τελευταίο.[1]

Η Ρώσικη Επανάσταση τότε και σήμερα

ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ

κύκλος πολιτικών εκδηλώσεων, 15/12/2017

Ανιχνεύοντας την επικαιρότητα του κόκκινου Οκτώβρη

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ

Εισήγηση : Ελένη Πορτάλιου

Η Ρώσικη Επανάσταση, στην επέτειο των 100 χρόνων, κινητοποιεί με την άσβεστη φλόγα της εκατομμύρια ανθρώπους σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Όσοι την επικαλούνται ως οδηγό σήμερα δεν λογαριάζουν πάντα ότι η συντριβή της και όσα ακολούθησαν δεν επιδέχονται εύκολες ερμηνείες. Όπως γράφει ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός στο «Κατά Σαδδουκαίων» (1953) : «Τα φριχτά ερωτήματα παραμένουν επίμονα, μαύρα, υγρά, ακατανόητα… Πως θα ξαναβαφτίσουμε τις πυρκαγιές ελευθερία, ισότητα, Σοβιέτ, εξουσία;»¹. Τι μένει, λοιπόν, απ’ αυτή την κληρονομιά, από το έπος των λαϊκών τάξεων της απολυταρχικής Ρωσίας και των ηγετών τους, που να μπορεί να διαυγάσει σήμερα το σκοτεινό και δυσοίωνο μέλλον της ανθρωπότητας ; Πρώτα απ’ όλα αυτό το ίδιο το συμβάν. Η Επανάσταση συνέβη και ήταν νικηφόρα. Οι εργάτες, οι φτωχοί αγρότες, οι στρατιώτες και οι ναύτες, όλος ο εργαζόμενος λαός ήταν οι δημιουργοί της. Ο Λένιν, η λαμπρότερη πολιτικά μορφή ανάμεσα στους ηγέτες της Επανάστασης, συνόψιζε ως εξής την επιτυχία της.

«Για να στεφθεί η εξέγερση μ’ επιτυχία, πρέπει να στηρίζεται όχι σε κάποια συνομωσία, όχι σ’ ένα κόμμα, αλλά στην πρωτοπόρα τάξη. Αυτό είναι το πρώτο και κύριο. Η εξέγερση πρέπει να ξεδιπλωθεί ως επαναστατική έξαρση του λαού. Αυτό είναι το δεύτερο. Η εξέγερση πρέπει να στηριχτεί σε μια καμπή της ιστορίας της επανάστασης που ξεδιπλώνεται τη στιγμή ακριβώς που η ενεργητικότητα των λαϊκών μαζών θα φτάνει στο απόγειό της και οι αμφιταλαντεύσεις στις τάξεις του εχθρού στο δικό τους απόγειο, όπως κι εκείνες που συναντάμε στους αδύναμους φίλους της επανάστασης, τους δίβουλους και αναποφάσιστους. Αυτό είναι το τρίτο. Θέτοντας με αυτό τον τρόπο τις τρεις προϋποθέσεις της εξέγερσης, ο μαρξισμός διαφέρει από τον μπλανκισμό».²

Η ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ

Η Ρώσικη Επανάσταση ξέσπασε το 1917 αλλά διένυσε μερικές δεκαετίες προϊστορίας μέχρι να συγκλίνουν οι βασικοί όροι που την έκαναν εφικτή. Δηλαδή η γενικευμένη δυσαρέσκεια που εκφράστηκε ως ταξικό μίσος των λαϊκών τάξεων προς το τσαρικό καθεστώς, η πολιτική τους συγκρότηση με τη δημιουργία των Σοβιέτ του Λαού και ταυτόχρονα η εξασθένηση του καθεστώτος λόγω πολέμου.

Το πρώτο μισό του 19^ου αι. η Ρωσία είχε μείνει έξω από τις αστικές επαναστάσεις της Δύσης. Η κατάργηση της δουλοπαροικίας και το άνοιγμα του δρόμου για την καπιταλιστική ανάπτυξη έγιναν στις αρχές της δεκαετίας του 1860 αλλά η αστική τάξη δεν μετείχε στην εξουσία που συγκεντρωνόταν στην τσαρική αυλή, την αριστοκρατία και τους μεγάλους γαιοκτήμονες. Οι απελπιστικές συνθήκες ζωής της πολυάριθμης τάξης των αγροτών, η ανυπαρξία οποιουδήποτε φιλελεύθερου κινήματος, η σκληρή καταστολή και οι επαναστατικές παραδόσεις του 1848 αποτελούν το έδαφος ανάπτυξης του κινήματος των ναρόντνικων, που προσδοκούσαν σε μια λαϊκή επανάσταση και στην οικοδόμηση ενός αγροτικού σοσιαλισμού. Δημιουργούνται κύκλοι επαναστατών, νέων ανθρώπων που πορεύονται προς τον λαό και δημιουργούν το «Κόμμα της Θέλησης του Λαού». Αποφασίζουν καταδίκες σε θάνατο και προβαίνουν σε εκτελέσεις επώνυμων προσώπων του καθεστώτος, μεταξύ αυτών και του τσάρου. Το καθεστώς απαντά με βασανιστικές εξοντώσεις και απαγχονισμούς των αντιπάλων του. Ο αδελφός του Λένιν Αλέξανδρος συμμετείχε σε μια από τις τελευταίες ενέργειες της Θέλησης του Λαού και απαγχονίστηκε το 1887.

Από το 1890 και μετά δημιουργείται σταδιακά το κίνημα του προλεταριάτου μέσα από «Ενώσεις Πάλης για την Απελευθέρωση της Εργατικής Τάξης». Ο Λένιν, εξόριστος στη Σιβηρία το 1897, διατυπώνει τα «Καθήκοντα της Ρώσικης Σοσιαλδημοκρατίας» και εκδίδει, εκπατρισμένος στο Μόναχο, την εφημερίδα Ίσκρα, (Σπίθα). Η Επανάσταση θα είναι προλεταριακή. Αυτή ήταν εξαρχής η αταλάντευτη θέση των μπολσεβίκων που δικαιώθηκε γιατί στην ευρύτερη διάστασή της απηχούσε τη συλλογική θέληση των λαϊκών τάξεων της Ρωσίας που στρατεύτηκαν με πάθος και αυτοθυσία στη δική τους υπόθεση, δίδοντας την ίδια τους τη ζωή.