Του ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΥΡΗ*
Κοινωνική δομή της ψήφου στον ΣΥΡΙΖΑ και μεταβολές 2012-2015
 
Μεταξύ του 2012 και του 2015 η εκλογική επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ αυξήθηκε εντυπωσιακά, κατά 9,4% (από 26,9% σε 36,3%). Μέσα σε δύο μόλις χρόνια, η εκλογική του βάση επεκτάθηκε σχεδόν κατά 600.000, ξεπερνώντας πλέον τα 2,2 εκατομμύρια ψηφοφόρους. Αλλά οι μεταβολές στην κοινωνική δομή της ψήφου στον ΣΥΡΙΖΑ, που αποκάλυψε το πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα, έχουν μεγαλύτερη πολιτική σημασία. Διότι, όπως αποδεικνύεται εμπειρικά, έχει διαμορφωθεί -για πρώτη φορά σε αυτήν την έκταση- μια ευρύτατη κοινωνική συμμαχία κατά της πολιτικής της λιτότητας.

Κοινωνική σταθεροποίηση

Η κοινωνική ακτινογραφία της ψήφου αποδεικνύει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει το κόμμα που εκπροσωπεί, κατ' εξοχήν, τα στρώματα της μισθωτής εργασίας που έπληξε βίαια το Μνημόνιο και τους ανέργους που μαζικοποίησε η οικονομική ύφεση. Οι σχέσεις εκπροσώπησης που έχει αποκτήσει με αυτά τα στρώματα σταθεροποιούνται. Ταυτόχρονα, τη διετία 2012-2014 η κοινωνική βάση του διευρύνθηκε σημαντικά και σε άλλα τμήματα του πληθυσμού που έθιξε η κρίση. Η διεύρυνση αφορά τόσο τα αγροτικά και τα παραδοσιακά τμήματα της μικροαστικής τάξης, όσο και τις ομάδες του οικονομικά μη-ενεργού πληθυσμού (συνταξιούχοι, νοικοκυρές), τις οποίες δεν είχε καταφέρει να προσεγγίσει το 2012.
Σε όλες τις κοινωνικο-οικονομικές (κ/ο) κατηγορίες, που περιλαμβάνονται στις έρευνες της Public Issue, για την ανάλυση της απασχόλησης, ο ΣΥΡΙΖΑ αύξησε την κοινωνική του απήχηση σε σχέση με το 2012. Η εν λόγω αύξηση, ωστόσο, είναι ανισόμετρη και κυμαίνεται από 2,9%, έως 16,8% (Διάγραμμα 1). Επιπλέον ο ΣΥΡΙΖΑ προηγήθηκε της Ν.Δ. στις 9 από τις 11 (κ/ο) κατηγορίες.
Αναλυτικότερα ο ΣΥΡΙΖΑ διατήρησε την απόλυτη εκλογική κυριαρχία, που διέθετε ήδη από το 2012, στους μισθωτούς του Δημοσίου Τομέα (ΔΤ), 44,6%, στους μισθωτούς του Ιδιωτικού Τομέα (ΙΤ), 39,5%, στους ανέργους, 44,3% και τους φοιτητές, 42,3%. Η άνοδός του είναι μεγαλύτερη στους μισθωτούς του ΔΤ (+11,4%) και μάλιστα υπερδιπλάσια από την αντίστοιχη που εμφανίζει μεταξύ των μισθωτών του ΙΤ (+5,1%) και μικρότερη μεταξύ των ανέργων και των φοιτητών (Διάγραμμα 1). Αναφορικά με την κατηγορία «φοιτητές», θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι αυτή αφορά το σύνολο της νεολαίας που βρίσκεται ενταγμένη στους τριτοβάθμιους εκπαιδευτικούς μηχανισμούς και όχι μόνον το μικρό τμήμα της (10-20%) που συμμετέχει στις φοιτητικές εκλογές.

Διεύρυνση της αντιμνημονιακής κοινωνικής συμμαχίας

Από την ανάλυση του εκλογικού αποτελέσματος προκύπτει ακόμη ότι η κοινωνική βάση της αντιμνημονιακής συμμαχίας, που εκπροσωπεί ο ΣΥΡΙΖΑ, έχει διευρυνθεί σημαντικά. Σήμερα η εκλογική του υποστήριξη περιλαμβάνει, εκτός από την πλειοψηφία των μισθωτών και των ανέργων, σημαντικά τμήματα του παραγωγικού πληθυσμού της χώρας, που καταστρέφονται οικονομικά και κοινωνικά από το Μνημόνιο:
α) των εργοδοτικών / επιχειρηματικών στρωμάτων, που είναι προσανατολισμένα στην εσωτερική αγορά, β) των ελεύθερων επαγγελματιών, γ) των παραδοσιακών μικροαστικών στρωμάτων της μικρής ιδιοκτησίας στην παραγωγή και την κυκλοφορία (βιοτέχνες, μικρέμποροι) και δ) των αγροτικών στρωμάτων. Η μεγαλύτερη άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ σημειώθηκε στους αγρότες (+16,8%), ενώ >10% είναι η άνοδος στους επαγγελματίες / βιοτέχνες (+12,7%).
Η διεύρυνση της εκλογικής υποστήριξης του ΣΥΡΙΖΑ επιφέρει, σε σχέση με το 2012, μια σημαντική ανατροπή στα κοινωνικά χαρακτηριστικά της εκλογικής του υποστήριξης. Με βάση το μορφωτικό επίπεδο, η μεγαλύτερη αύξηση της επιρροής του, +20,5%, παρατηρείται μεταξύ των αποφοίτων Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, αντιστρέφοντας τώρα πλήρως την κλιμάκωση της κοινωνικής του απήχησης (Διάγραμμα 1). Ο ΣΥΡΙΖΑ γίνεται «λαϊκότερο» κόμμα. Οι οπαδοί της θεωρίας του «λαϊκισμού» μπορούν, ελεύθερα, να φρίξουν! Αλλά η κοινωνική συμμαχία που έχει διαμορφωθεί απέναντι στον ελληνικό νεοφιλελευθερισμό είναι ευρύτατη και αυτό εγγράφεται στις πολιτικές υποθήκες των εκλογών του 2015.
 

Η μεταστροφή της υπαίθρου

Η ταυτόσημη με τους αγρότες εντυπωσιακή άνοδός του στις αγροτικές περιοχές (+15,3%), είχε αποτέλεσμα η επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ, από μόλις 22,2% το 2012, να προσεγγίζει σήμερα το 37,5% και μάλιστα να υπερβαίνει ελαφρώς την επιρροή του στα αστικά κέντρα (35,6%).
Είναι γνωστό και επιβεβαιωμένο, τόσο στην προδικτατορική όσο και στην μεταπολιτευτική περίοδο, ότι η εκλογική μεταστροφή της υπαίθρου συντελείται πάντοτε σε δεύτερο χρόνο. Κατά κανόνα, οι αγροτικές περιοχές τείνουν να ακολουθούν, με κάποια χρονική υστέρηση, τα αστικά κέντρα.
Η μεταστροφή των στρωμάτων της υπαίθρου συντελέσθηκε τόσο εις βάρος της Ν.Δ. (-8,4%), όσο όμως και εις βάρος των αγροτικών υπολειμμάτων του ΠΑΣΟΚ, το οποίο κυριολεκτικά συντρίφθηκε. Ακολουθώντας πανομοιότυπα την πορεία της ΕΔΗΚ, μεταξύ 1977 και 1981, σημείωσε απώλειες της τάξης του 10% και συρρικνώθηκε από το 15,6% του 2012, σε μόλις 5,6%.
 

Κοινωνική περιθωριοποίηση της Ν.Δ.