Οι έννοιες του «ποιοτικού», του «μαζικού», του «εναλλακτικού» τουρισμού, αλλά και της «ήπιας ανάπτυξης» δεν είναι ουδέτερες έννοιες. Συνδέονται με συγκεκριμένη πολιτική όλων των τελευταίων κυβερνήσεων και γιαυτό γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες όταν οι αναφορές σ’ αυτές γίνονται χωρίς επεξηγήσεις και προσδιορισμούς.
Σήμερα που υπάρχει μια νέα κινητικότητα γύρω από τις αλλαγές του θεσμικού πλαισίου [τροποποίηση χωροταξικού του τουρισμού, αναθεώρηση περιφερειακών χωροταξικών, μεταρρύθμιση πολεοδομικού και χωροταξικού πλαισίου χάριν «ανάπτυξης»], ιδιωτικοποιήσεις και προώθηση -με fast track ή μη διαδικασίες- τουριστικών επενδύσεων παντού στην Ελλάδα και βέβαια στην Κρήτη και δηλώνεται προτεραιότητα χρηματοδοτήσεων στον τουρισμό από το νέο ΕΣΠΑ, ας ξαναδούμε αυτές τις έννοιες.
Η ορολογία γύρω από τον τουρισμό
Μπορεί να μιλούμε -χρόνια τώρα- για «ήπιο τουρισμό», μπορεί και να βρίσκουμε θεσμοθετημένες «περιοχές ανάπτυξης ήπιου τουρισμού» σε χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια, ωστόσο ούτε επίσημος ορισμός, ούτε προδιαγραφές της «ήπιας τουριστικής ανάπτυξης» υπάρχουν. Συνήθως γίνεται ένα σκόπιμο παιγνίδι, όπου ως «ήπια τουριστική ανάπτυξη», θεωρείται
μόνο η μείωση των πολύ υψηλών συντελεστών δόμησης που προβλέπονται για
τις εκτός σχεδίου δόμησης, τουριστικές εγκαταστάσεις. Κατά τ’ άλλα,
διαφοροποιήσεις ανάλογα με την ταυτότητα του κάθε χώρου, όπως π.χ. σχέση
αριθμού κατοίκων και επισκεπτών, δεν υπάρχουν.
Παράλληλα σε κάθε συζήτηση και μελέτη, θα βρει κανείς τον όρο «ποιοτικός τουρισμός».
Ούτε κι αυτός ο όρος έχει οριστεί και περιγραφεί επίσημα. Τι εννούμε
μιλώντας για ποιότητα; Ποιότητα στις τουριστικές περιοχές που
δημιουργούμε, ποιότητα στις
υπηρεσίες που προσφέρουμε; Ποιότητα των επισκεπτών που περιμένουμε να
έρθουν; Κι αν ναι, η ποιότητα αυτή προέρχεται από το επίπεδό τους και τη
σχέση τους με το χώρο που επισκέπτονται, ή απλά και μόνο από τις
διαφοροποιημένες απαιτήσεις τους, λόγω της εισοδηματικής τους τάξης;
Άλλο παιχνίδι γίνεται με τον «εναλλακτικό τουρισμό».
Πολλοί θεωρούν ότι εναλλακτικός τουρισμός είναι ο συνδεδεμένος με
δραστηριότητες, που τις φαντάζονται στη φύση ή και στην πόλη
(φυσιολατρικός, θαλάσσιος, πολιτιστικός συνεδριακός κλπ.). Έλα όμως που
στην πραγματικότητα, αν μελετήσει κανείς τη νομοθεσία θα ανακαλύψει ότι
στον εναλλακτικό τουρισμό συγκαταλέγονται οι «σύνθετες τουριστικές επενδύσεις», με τα γήπεδα γκολφ και τις λοιπές παιδικές χαρές για ανώτερα εισοδηματικά στρώματα!
Οι «σύνθετες τουριστικές επενδύσεις»
αποτελούν τον απόλυτο ορισμό του ποιοτικού –με την έννοια των
απαιτήσεων των ανώτερων εισοδηματικά στρωμάτων- μαζικού τουρισμού, με
χαρακτηριστικά απόλυτης απομόνωσης από την τοπική κοινωνία, με τον ίδιο
ακριβώς τρόπο που απομονώνονται από την πόλη, τα γκέτο των μεσαίων και
υψηλών εισοδηματικών στρωμάτων, που υπόσχονται ηρεμία και ασφάλεια, σε
σχέση με τα τεκταινόμενα στην πόλη.
Αυτού του είδους ο «εναλλακτικός τουρισμός» προορίζεται
να καταλάβει όλες τις παρθένες παραλίες των νησιών και των περιοχών
Νατούρα, που δεν έχουν ακόμα καταληφθεί από τον μαζικό τουρισμό. Μάλιστα
σε άλλα νομοθετήματα, υπάρχει η πρόβλεψη να μπορούν να δημιουργηθούν «ζώνες περιορισμού δόμησης»
γύρω από τις εγκαταστάσεις αυτές, έτσι ώστε να απομονώνονται ακόμα
περισσότερο από τον περίγυρο και να αποκλείονται τα μικρά έργα που
συσσωρεύονται συνήθως άναρχα, γύρω από τις μεγάλες τουριστικές
εγκαταστάσεις.
Ο
«άλλος» εναλλακτικός τουρισμός, ο τουρισμός των ποιοτικών μικρών
καταλυμάτων, οδηγείται μακριά από τη θάλασσα, στην ενδοχώρα ή σε
οικισμούς, που δεν έχουν ακόμα αλωθεί από την επέλαση του μαζικού
τουρισμού. Αυτό γίνεται είτε από τη νομοθεσία, είτε από την -εκ των
πραγμάτων- επικράτηση του μαζικού τουρισμού στις ακτές. Κι αυτό, μέχρι η
συσσώρευση μονάδων, να τον μετατρέψει κι αυτόν από ήπιο ...σε μαζικό!