https://miir.gr/investigations/tweets/
Τιτιβίσματα στη Σκοτεινή Πλευρά του Διαδικτύου
Ταυτότητα Έρευνας
Fake news, η άβολη αλήθεια
Οι ψευδείς ειδήσεις, είτε είναι εξόφθαλμα ψέματα είτε είναι ψευδεπίγραφα γεγονότα απομονωμένα από το πλαίσιο στο οποίο δημιουργούνται, όπως και η προπαγάνδα, δεν γεννήθηκαν στον 21ο αιώνα. Ούτε καν στον 20ό. Και γι’ αυτά δεν φταίνε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολύ πριν από τη γέννηση των σκανδαλοθηρικών ταμπλόιντ, των τηλεοπτικών παραθυρόφυλλων, αλλά και των ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπήρχε και ο Ράντολφ Χιρστ.
Ο πρώτος μεγιστάνας του Τύπου (1863-1951), κατασκευαστής ειδήσεων και τρομολαγνικών τίτλων, υπέρμαχος των ιστοριών «ανθρώπινου ενδιαφέροντος» βασισμέvων στο τρίπτυχο «σεξ – έγκλημα – σκάνδαλα». Αυτός, ο μετέπειτα… «Πολίτης Κέιν», που φέρεται να πίστευε πως «είδηση είναι κάτι το οποίο κάποιος δεν επιθυμεί να δει τυπωμένο. Ολα τα υπόλοιπα είναι διαφήμιση». Θρυλική έχει μείνει η τηλεγραφική απάντηση του εκδότη Χιρστ στον απεσταλμένο του στην Αβάνα ζωγράφο Φρέντερικ Ρέμινγκτον, ο οποίος ζητούσε άδεια να επιστρέψει από μια εξαιρετικά ήσυχη Κούβα: «Σε παρακαλώ, μείνε. Εσύ φέρε τις εικόνες και εγώ θα φέρω τον πόλεμο». Και ο (αμερικανοϊσπανικός) πόλεμος ήρθε.
Ούτε η έννοια της προπαγάνδας είναι κάτι καινούργιο. Μαζική ενημέρωση και προπαγάνδα είναι ιστορικά προσδιορισμένα κοινωνικά φαινόμενα συνδεδεμένα με το καπιταλιστικό σύστημα. Αλλά και το ταλέντο μας στο κουτσομπολιό δεν είναι κάτι καινούργιο και δεν είναι κατ’ ανάγκη αρνητικό. Είναι αυτό που μας επιτρέπει να συγκροτούμε δίκτυα σε κοινωνίες που θα ήταν υπερβολικά μεγάλες για προσωπικές σχέσεις ανάανάμεσα σε όλα τα μέλη τους, ενώ οι «φαντασιακές πραγματικότητες» που διαμορφώνουμε και αποδεχόμαστε παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των κοινωνιών μας.
Αυτό όμως που έχει αλλάξει εντυπωσιακά τα τελευταία 10-15 χρόνια είναι η επιταχυνόμενη ταχύτητα διάδοσης των ειδήσεων, ο τεράστιος όγκος της ψηφιακής πληροφορίας, η κρίση εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, η επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων των δημοσιογράφων και η τεράστια άνοδος της διαδικτυακής πληροφόρησης. Σύμφωνα με την επιστημονική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (Joint Research Center) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Απρίλιος 2018), δυο στους τρεις χρήστες προτιμούν να έχουν πρόσβαση στις ειδήσεις μέσω πλατφορμών που βασίζονται σε αλγόριθμους, όπως είναι οι μηχανές αναζήτησης, οι κόμβοι αναμετάδοσης ειδήσεων (aggregators) και κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτούν ολοένα αυξανόμενο μερίδιο στην προσπάθεια διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, κυρίως στις νεαρότερες ηλικίες, στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και στα αστικά κέντρα.
Οι πολιτικές καμπάνιες έχουν από καιρό ενσωματώσει ως βασική στρατηγική τους την κυριαρχία στο ψηφιακό πεδίο. Στο πολιτικό μάρκετινγκ το διαδίκτυο προσφέρει ένα τεράστιο πλεονέκτημα: μεγαλύτερη και ταχύτερη απήχηση με λιγότερο κόστος. Σε αυτό το πεδίο η αυτοματοποίηση διαδικασιών χωρίς τη συνεχή ανθρώπινη παρουσία επιτυγχάνει τη διάδοση κάθε μορφής μηνύματος ενός σχετικά μικρού αριθμού ατόμων σε πραγματικό μαζικό ακροατήριο και με μεγάλη ταχύτητα. Δεν υπάρχει πιο αποτελεσματικός τρόπος από το να συνδυάσει κάποιος αυτοματοποιημένες διαδικασίες με λογαριασμούς φυσικών προσώπων, τα οποία ήδη έχουν κατακτήσει έναν μεγάλο στρατό ακολούθων.
«Πόσο από το σύνολο του διαδικτύου είναι ψεύτικο;» αναρωτιόταν το περιοδικό “New York Magazine” στις 26 Δεκεμβρίου 2018, αναφερόμενο σε μελέτες που έδειχναν πως λιγότερο από το 60% της συνολικής διαδικτυακής κίνησης προέρχεται από ανθρώπους.
Τιτιβίσματα στη Σκοτεινή Πλευρά του Διαδικτύου
Ταυτότητα Έρευνας
Fake news, η άβολη αλήθεια
Οι ψευδείς ειδήσεις, είτε είναι εξόφθαλμα ψέματα είτε είναι ψευδεπίγραφα γεγονότα απομονωμένα από το πλαίσιο στο οποίο δημιουργούνται, όπως και η προπαγάνδα, δεν γεννήθηκαν στον 21ο αιώνα. Ούτε καν στον 20ό. Και γι’ αυτά δεν φταίνε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολύ πριν από τη γέννηση των σκανδαλοθηρικών ταμπλόιντ, των τηλεοπτικών παραθυρόφυλλων, αλλά και των ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπήρχε και ο Ράντολφ Χιρστ.
Ο πρώτος μεγιστάνας του Τύπου (1863-1951), κατασκευαστής ειδήσεων και τρομολαγνικών τίτλων, υπέρμαχος των ιστοριών «ανθρώπινου ενδιαφέροντος» βασισμέvων στο τρίπτυχο «σεξ – έγκλημα – σκάνδαλα». Αυτός, ο μετέπειτα… «Πολίτης Κέιν», που φέρεται να πίστευε πως «είδηση είναι κάτι το οποίο κάποιος δεν επιθυμεί να δει τυπωμένο. Ολα τα υπόλοιπα είναι διαφήμιση». Θρυλική έχει μείνει η τηλεγραφική απάντηση του εκδότη Χιρστ στον απεσταλμένο του στην Αβάνα ζωγράφο Φρέντερικ Ρέμινγκτον, ο οποίος ζητούσε άδεια να επιστρέψει από μια εξαιρετικά ήσυχη Κούβα: «Σε παρακαλώ, μείνε. Εσύ φέρε τις εικόνες και εγώ θα φέρω τον πόλεμο». Και ο (αμερικανοϊσπανικός) πόλεμος ήρθε.
Ούτε η έννοια της προπαγάνδας είναι κάτι καινούργιο. Μαζική ενημέρωση και προπαγάνδα είναι ιστορικά προσδιορισμένα κοινωνικά φαινόμενα συνδεδεμένα με το καπιταλιστικό σύστημα. Αλλά και το ταλέντο μας στο κουτσομπολιό δεν είναι κάτι καινούργιο και δεν είναι κατ’ ανάγκη αρνητικό. Είναι αυτό που μας επιτρέπει να συγκροτούμε δίκτυα σε κοινωνίες που θα ήταν υπερβολικά μεγάλες για προσωπικές σχέσεις ανάανάμεσα σε όλα τα μέλη τους, ενώ οι «φαντασιακές πραγματικότητες» που διαμορφώνουμε και αποδεχόμαστε παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των κοινωνιών μας.
Αυτό όμως που έχει αλλάξει εντυπωσιακά τα τελευταία 10-15 χρόνια είναι η επιταχυνόμενη ταχύτητα διάδοσης των ειδήσεων, ο τεράστιος όγκος της ψηφιακής πληροφορίας, η κρίση εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, η επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων των δημοσιογράφων και η τεράστια άνοδος της διαδικτυακής πληροφόρησης. Σύμφωνα με την επιστημονική έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών (Joint Research Center) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Απρίλιος 2018), δυο στους τρεις χρήστες προτιμούν να έχουν πρόσβαση στις ειδήσεις μέσω πλατφορμών που βασίζονται σε αλγόριθμους, όπως είναι οι μηχανές αναζήτησης, οι κόμβοι αναμετάδοσης ειδήσεων (aggregators) και κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτούν ολοένα αυξανόμενο μερίδιο στην προσπάθεια διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, κυρίως στις νεαρότερες ηλικίες, στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και στα αστικά κέντρα.
Οι πολιτικές καμπάνιες έχουν από καιρό ενσωματώσει ως βασική στρατηγική τους την κυριαρχία στο ψηφιακό πεδίο. Στο πολιτικό μάρκετινγκ το διαδίκτυο προσφέρει ένα τεράστιο πλεονέκτημα: μεγαλύτερη και ταχύτερη απήχηση με λιγότερο κόστος. Σε αυτό το πεδίο η αυτοματοποίηση διαδικασιών χωρίς τη συνεχή ανθρώπινη παρουσία επιτυγχάνει τη διάδοση κάθε μορφής μηνύματος ενός σχετικά μικρού αριθμού ατόμων σε πραγματικό μαζικό ακροατήριο και με μεγάλη ταχύτητα. Δεν υπάρχει πιο αποτελεσματικός τρόπος από το να συνδυάσει κάποιος αυτοματοποιημένες διαδικασίες με λογαριασμούς φυσικών προσώπων, τα οποία ήδη έχουν κατακτήσει έναν μεγάλο στρατό ακολούθων.
«Πόσο από το σύνολο του διαδικτύου είναι ψεύτικο;» αναρωτιόταν το περιοδικό “New York Magazine” στις 26 Δεκεμβρίου 2018, αναφερόμενο σε μελέτες που έδειχναν πως λιγότερο από το 60% της συνολικής διαδικτυακής κίνησης προέρχεται από ανθρώπους.
