Ανακοινώσεις ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ και Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων για απόφαση την του ΣτΕ για τον ΝΟΚ

Ανακοίνωση Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων για απόφαση την του ΣτΕ για τον ΝΟΚ

"Να κάνουμε την απόφαση του ΣτΕ για τον ΝΟΚ ευκαιρία για κοινωνικό και επιστημονικό διάλογο!"

Η ανακοίνωση της απόφασης της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας -που κρίνει ως αντισυνταγματικές αρκετές από τις διατάξεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) είναι αναμφίβολα μια ευχάριστη – και όχι δεδομένη- εξέλιξη. Απέναντι στα ισχυρά εργολαβικά συμφέροντα έρχεται να επικυρώσει την κοινή αγωνία κατοίκων, αιρετών και μηχανικών που αντιλαμβάνονταν πως η εφαρμοζόμενη νομοθεσία για τη δόμηση συνέβαλε στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος «στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος».

Ο ΝΟΚ αποτελεί προβληματικό νόμο που πρέπει να αναθεωρηθεί πλήρως, όπως έχει επισημανθεί –μετά από πρόταση της Συσπείρωσης ΑΑ- και με την απόφαση της τελευταίας Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ- ΠΕΑ της 7/12/2024 (δες εδώ)! Οφείλουμε ωστόσο να επισημάνουμε πως κάθε ριζική μεταβολή του πλαισίου πρέπει να προβλέπει την ύπαρξη μεταβατικών διατάξεων, όπως τονίστηκε και στην αντιπροσωπεία μας. Πρόσθετα εντοπίζουμε ως προβληματική -ιδιαίτερα για τους/ις συναδέλφισσες/ους μελετητές- την εκ των υστέρων ακύρωση όχι μόνο μελετών που έχουν κατατεθεί αλλά και αδειών που εκδόθηκαν νόμιμα (καλώς ή κακώς) χωρίς να ξεκινήσει η κατασκευή.

Ανεξάρτητα από τα παραπάνω η απόφαση του ΣτΕ, πρέπει να εκληφθεί ως θετικό σημείο εκκίνησης ενός αναγκαίου κοινωνικού και επιστημονικού διαλόγου για την πολεοδομική Νομοθεσία. Ο ΣΑΔΑΣ μέσω της Αντιπροσωπείας δεσμεύτηκε για τη διοργάνωση ειδικής ημερίδας για το συγκεκριμένο θέμα. Ως Αρχιτέκτονες συντεταγμένα, οικολογικά και κοινωνικά τοποθετημένοι, να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία αυτή για να καταθέσουμε τεκμηριωμένες απόψεις. Τέλος θα επιδιώξουμε και μέσα από το ΔΣ του Συλλόγου άμεσες πρωτοβουλίες για την οργάνωσή της.

Απόφαση της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ)

18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2024

ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ, ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ

αποφαση Αντιπροσωπειας, ΝΟΚ

Α.Π. 69669 Α.1 / Αθήνα 18 Δεκεμβρίου 2024

ΑΠΟΦΑΣΗ της ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ)

(Απόσπασμα από τα Πρακτικά της από 07/12/2024 συνεδρίασης της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ που συγκλήθηκε στην Αθήνα, 7ο Θέμα).

Με αφορμή την επικείμενη απόφαση της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ), τις διαμαρτυρίες από θεσμικούς φορείς αλλά και μέρους της κοινωνίας, ο ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων επισημαίνει τα εξής:Πρόκειται για προβληματικό νόμο για τον οποίο ο Σύλλογος έχει διατυπώσει επιφυλάξεις ήδη από το 2012 – πριν την ψήφισή του – με απόφασή του στις 20/03/2012 (https://www.sadas-pea.gr/archive/stories/various/45262.pdf).

Αν και σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, ο ΝΟΚ ενσωματώνει «περιβαλλοντικά κριτήρια και πράσινες παραμέτρους» στη δόμηση, με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας και την προστασία από την Κλιματική Αλλαγή, στην πράξη κάτι τέτοιο δεν επιτυγχάνεται. Το Περιβάλλον δεν συνιστά μόνο αφαιρετικά «πλανητική» έννοια, αλλά ταυτίζεται εξίσου με το άμεσο περιβάλλον γύρω από το κτίριο, με τα γειτονικά κτίρια και ελεύθερους χώρους γύρω από αυτό ή, σε ένα ευρύτερο επίπεδο, με την πόλη, τον οικισμό ή το φυσικό τοπίο μέσα στο οποίο οφείλει να εντάσσεται.

Αύξηση του ύψους ή το όγκου ενός κτιρίου είναι κατά κανόνα επιβαρυντική για τα γύρω κτίρια ή ελεύθερους χώρους, διότι στις περισσότερες περιπτώσεις περιορίζει τον ηλιασμό, τον αερισμό, τη θέα και την κατοικησιμότητα εν γένει των όμορων χώρων.

Αύξηση της δομημένης επιφάνειας συνεπάγεται εμμέσως την αύξηση του πληθυσμού ενός κτιρίου και συνεπώς της πυκνότητας κατοίκησης σε μια περιοχή, η οποία, χωρίς την πρόβλεψη για αντίστοιχες πολεοδομικές υποδομές (δρόμους, σχολεία, δημόσιους χώρους κλπ), επιβαρύνει το οικιστικό περιβάλλον υποβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων του.

Η ασάφεια, η πολυνομία και η διαρκής αλλαγή της νομοθεσίας δυσχεραίνει το έργο των μελετητών σε απίστευτο βαθμό. Σε συνδυασμό με τη μετατόπιση της ευθύνης στον μηχανικό, την απουσία ελέγχου αλλά και κάθε ρυθμιστικής παρέμβασης (πχ πολεοδομικού ή αστικού σχεδιασμού) από την πολιτεία, προκύπτει ένα ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δύσκολα μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιοδήποτε αξιόλογο έργο.

Σε τελική ανάλυση με τις διατάξεις και τα μπόνους του ΝΟΚ ενισχύεται περισσότερο η κερδοσκοπία παρά το οικιστικό περιβάλλον.

Με βάση όσα ακροθιγώς αναφέρονται παραπάνω, οι αντιδράσεις που προέρχονται είτε από την κοινωνία είτε από αιρετούς δημάρχους, είναι εύλογες, αν και χρειάζεται να επισημανθεί πως η αντιφατικότητα ανάμεσα στα διάφορα όργανα της πολιτείας μόνο ανασφάλεια δημιουργεί στην παραγωγή του κτιστού περιβάλλοντος.

Ανεξαρτήτως ωστόσο των παραπάνω, η απόφαση του Ε΄ τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας αποτυπώνει με ξεκάθαρο και νομικά τεκμηριωμένο τρόπο τα παραπάνω. Αναμένοντας την απόφαση της Ολομέλειας οφείλουμε να τονίσουμε πως το παρόν νομοθετικό πλέγμα οφείλει να αναθεωρηθεί πλήρως, αναγνωρίζοντας προφανώς την αναγκαιότητα ύπαρξης μεταβατικών διατάξεων. Οι αστοχίες του δεν περιορίζονται μόνο σε συγκεκριμένα άρθρα και διατάξεις αλλά στο γενικότερο πνεύμα του.

Πρέπει επιτέλους, παράλληλα με πλήθος άλλων μεταρρυθμίσεων που αφορούν στην παραγωγή του χώρου, να θεσπιστεί ένας απλός και σαφής Αρχιτεκτονικός Οικοδομικός Κανονισμός (ΑΟΚ) η διαμόρφωση του οποίου:Να βασίζεται σε πολεοδομικά και οικιστικά κριτήρια που ρυθμίζουν τα πολεοδομικά μεγέθη.

Τα κριτήρια αυτά να μην εφαρμόζονται με οριζόντιο τρόπο, αλλά να προκύπτουν από μελέτες πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού εστιασμένες στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητας κάθε περιοχής.

Τόσο οι γενικές κατευθύνσεις όσο και οι επιμέρους εξειδικεύσεις κάθε περιοχής είναι σημαντικό να έχουν διαμορφωθεί μέσα από διαβούλευση με τους αρμόδιους επιστημονικούς φορείς. Ο ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ είναι στη διάθεση της πολιτείας για να συμβάλει σε αυτήν την κατεύθυνση και δεσμεύεται να διοργανώσει ημερίδα με αυτόν τον σκοπό.

Το Προεδρείο της Αντιπροσωπείας ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ

Ο Πρόεδρος

Μιχάλης Τζάρας

Η Α’ Αντιπρόεδρος

Χρυσή Μακράκη

Ο Β’ Αντιπρόεδρος (με χρέη και Γραμματέα)

Δημήτρης Αμπόνης

Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης: Λογότυπο Μετρό Θεσσαλονίκης - Καταγγελία

 

Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης

ΛΟΓΟΤΥΠΟ ΜΕΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ

για την απευθείας ανάθεση μετά από ακύρωση του σχετικού διαγωνισμού

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης έλαβε τον Φεβρουάριο του 2024 από την εταιρία Ελληνικό Μετρό ΑΕ το έγγραφο με αρ. πρ. ALX- 80564/28-02-2024 προς ενημέρωση των Μελών του σχετικά με το διαγωνισμό με αρ.πρ., RFP-457/2024, που αφορούσε το σχεδιασμό του λογότυπου για το Μετρό Θεσσαλονίκης με ημερομηνία τελικής κατάθεσης των προτάσεων έως τις 22-04-2024 και με αμοιβή για το πρώτο βραβείο στον συγκεκριμένο διαγωνισμό το ποσό των 8.000€. Ο ΣΑΘ, υποστηρίζοντας την διαγωνιστική διαδικασία, έστειλε έγκαιρα σχετική ενημέρωση στα μέλη του, ώστε το Μετρό της Θεσσαλονίκης να αποκτήσει ένα λογότυπο αντάξιο των προσδοκιών.

Ενάμιση μήνα μετά και 12 ημέρες πριν την προθεσμία ολοκλήρωσης του διαγωνισμού η εταιρία Ελληνικό Μετρό επανήλθε με το έγγραφο της ALX-80717/09-04-2024 που ενημέρωνε για τη ματαίωση του, χωρίς επεξήγηση των λόγων της ματαίωσης του και χωρίς ίχνος σεβασμού για συναδέλφους, που είχαν εργαστεί σύμφωνα με την διακήρυξη που είχε σταλεί.

Μέσα από τα μέσα ενημέρωσης της πόλης, που επιβεβαιώνεται από το έγγραφο της απευθείας ανάθεσης με αρ.πρ. ΣΗΕΟ-253/02.10.2024, έγινε ενημέρωση, ότι η ελληνικό μετρό ΑΕ προκήρυξε δεύτερη διαγωνιστική ανοιχτή διαδικασία με την πρόσκληση με αρ.πρ. RFP-461/24 με αμοιβή 30.000€. Στον δεύτερο διαγωνισμό όλες οι συμμετοχές απορριφθήκαν από την εταιρία.

Με αυτή τη μεθόδευση και με τον ισχυρισμό ότι σε μικρό χρονικό διάστημα ανοίγει τις πόρτες του το Μετρό επιλέχθηκε με απευθείας ανάθεση η εταιρία MARKETING AND MEDIA SERVICES MON. IKE με αμοιβή 30.000€.

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης δημοσιοποιεί τα παραπάνω για να γίνει κατανοητό πως πρόκειται για μια προσχηματική διαδικασία - εις βάρος συναδέλφων αρχιτεκτόνων και άλλων συναφών επαγγελματιών (γραφιστών, καλλιτεχνών) και εν τέλει της τοπικής κοινωνίας – ώστε το έργο σχεδιασμού του λογότυπου του Μετρό Θεσσαλονίκης να αποτελεί ένα ακόμα έργο στη μακριά λίστα έργων απευθείας αναθέσεων.

Γεννάται το εύλογο ερώτημα, πώς μπορεί κάποιος φορέας να αξιολογεί ένα λογότυπο, που θα κέρδιζε μέσα από μια διαγωνιστική διαδικασία, δηλαδή ένα λογότυπο που θα κρίνονταν ως το καλύτερο αναμεσά σε δεκάδες άλλες προτάσεις, με αμοιβή του ποσού των 8.000€, και ο ίδιος φορέας για το ίδιο λογότυπο να προβαίνει σε απευθείας ανάθεση με αμοιβή 30.000€, όχι σε κάποια διάσημη εταιρία για το αναγνωρισμένο σχετικό έργο της, αλλά σε μια άσημη νεοσύστατη εταιρία, η οποία την ημέρα της ανάθεσης δεν είχε ούτε καν ενεργό ιστότοπο. Επίσης, ο ισχυρισμός περί μικρού χρονικού διαστήματος, σε ένα έργο που εξελίσσεται για 15 και πλέον χρόνια στην πόλη, μόνο θυμηδία μπορεί να προκαλέσει.

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης καταγγέλλει τη μεθόδευση αυτή, που κατά τη γνώμη μας, συνειδητά κατέληξε στην απευθείας ανάθεση εις βάρος πιο αξιοκρατικών διαγωνιστικών διαδικασιών και, φυσικά, της ποιότητας του υπό σχεδιασμού λογότυπου ενός πολύπαθου έργου, που φρόντισε μέχρι το τέλος του να προκαλεί την πόλη με τις αποφάσεις των διαχειριστών του.

Με διαδικασίες σαν αυτές ο αριθμός των απευθείας αναθέσεων έχει καταλήξει σε άνευ προηγουμένου ποσοστό (σύμφωνα δημοσιεύματα άνω το 70% των Δημοσίων Συμβάσεων). Ο Σύλλογος ζητά να σταματήσει η ασυδοσία και η ατελέσφορη διασπάθιση δημοσίου χρήματος και να δημιουργηθούν ευκαιρίες για την ανάδειξη και αξιοποίηση των βέλτιστων πρακτικών για το κοινό όφελος.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο Γ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δ. Κονταξάκης Κ. Σαμδάνης

Κοινή εισήγηση ΑΚΕΑ και Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων στη ΓΣ ΣΑΔΑΣ

Κοινή εισήγηση ΑΚΕΑ και Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων στη ΓΣ ΣΑΔΑΣ - Τμήματος Αττικής 30.10.2024

Παραθέτουμε την κοινή εισήγηση της Αριστερής Κίνησης Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων (ΑΚΕΑ) και της Συσπείρωσης Αριστερών Αρχιτεκτόνων για το θέμα "3. Το ζήτημα της κατοικίας" της Ημερήσιας Διάταξης της Γενικής Συνέλευσης του ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής που θα γίνει την Τετάρτη 30/10, 18:00 - 21:00, στο ΤΕΕ.

Η αρχιτεκτονική στις ράγες της νεοσυντηρητικής ηγεμονίας

Η αρχιτεκτονική στις ράγες της νεοσυντηρητικής ηγεμονίας

ΑΠΟΨΕΙΣ 21.10.24 10:53

Κώστας Μανωλίδης*-

Είναι μια αμήχανη αίσθηση να βλέπεις τα έργα της ελληνικής Μπιενάλε Νέων Αρχιτεκτόνων και τα μάτια σου να σκαλώνουν ακατάπαυστα σε πισίνες. Εκεί ειδικά όπου θα περίμενες μια πυρετώδη αναμέτρηση με τις σύγχρονες επιτακτικές προκλήσεις, να βλέπεις μια αρχιτεκτονική ευθυγραμμισμένη με όλα τα εκμαυλιστικά κλισέ του lifestyle. Λευκές επαύλεις σε όλες τις παραλλαγές του νεομοντέρνου μανιερισμού, υπόσκαφες βίλες και διάφορες εκτροπές προς όπου φυσάει ο άνεμος της μορφολογικής επιτήδευσης.

Όμως τα ζητήματα ύφους και οι όποιες στιγμές σχεδιαστικής ευφυΐας και εντιμότητας έχουν μικρή σημασία μπροστά στο γεγονός ότι ο πρώτος και κύριος στόχος της αρχιτεκτονικής τείνει πλέον να είναι το πλασάρισμά της στο χρηματιστήριο των καταναλωτικών επιθυμιών.

Η αρχιτεκτονική που παράγεται σήμερα σπάνια μεταφέρει εντός της μια ξεκάθαρη και συνειδητή άποψη για το πως οραματιζόμαστε τον κόσμο. Και σίγουρα δεν κάνει αυτό που έκανε συνήθως η αρχιτεκτονική πρωτοπορία: να παίρνει μια θέση αμφισβήτησης της δεδομένης τάξης πραγμάτων, να υπονομεύει κανονιστικά στερεότυπα και δομές κυριαρχίας και να προτάσσει συλλογικά νοήματα και λειτουργίες. Αυτό το βαθύτερο διακύβευμα του σχεδιασμού μοιάζει να έχει παραλύσει στις μέρες μας. Η αρχιτεκτονική δημιουργικότητα παραπέμπει όλο και πιο πολύ σε συμβατική παροχή υπηρεσιών, και όχι σε μια ψυχοδιανοητική πάλη με το ενδεχόμενο της ουτοπίας.

Κι αυτό γιατί τα κριτικά αντανακλαστικά μας βρίσκονται εκ των πραγμάτων σε σύγχυση. Βρισκόμαστε όλοι σε μια κατάσταση γενικευμένου αποσυντονισμού. Είμαστε παγιδευμένοι στην παθητική πρόσληψη καταιγιστικών ερεθισμάτων, υπνοβάτες στον κόσμο των ψηφιακών μέσων, ανίκανοι να σταθμίσουμε νοήματα και αξίες του κόσμου μας. Δυσκολευόμαστε έτσι να καταλάβουμε το ποιοι πραγματικά είμαστε και τι πραγματικά θέλουμε. Και άρα δεν μπορούμε να εκφράσουμε αυθεντικά την συλλογική μας αυτοεικόνα στο χτισμένο περιβάλλον μας.

Τη θέση αυτού του ελλείμματος προσπαθούμε να καλύψουμε με μια εμμονική προσκόλληση στην κατ’ επίφαση καινοτομία. Πάντα με το απατηλό φωτοστέφανο της προόδου, το καινούριο έχει γίνει στρατηγική ανάγκη της καταναλωτικής κουλτούρας. Και η αρχιτεκτονική δημιουργία τρέχει πίσω από αυτήν την επινοημένη αναγκαιότητα. Κάθε προϊόν του σχεδιασμού πρέπει να είναι καινοφανές, να συντηρεί το ανικανοποίητο της επιθυμίας για κατανάλωση εμπειριών, να προσφέρει καύσιμα στην αγορά. Παράγεται έτσι ναρκισσιστικά μια καινοτομία χωρίς κοινωνικό αντίκρισμα και χωρίς ηθική gravitas, αλλά μόνο με εφήμερη ανταλλακτική αξία.

Σε κάτι παρόμοιο αναφερόταν ο Juhani Pallasmaa όταν έγραφε: «Το λάθος της νέας αρχιτεκτονικής δεν έγκειται στον ακραίο ριζοσπαστισμό της, αλλά στο ότι δεν εμφορείται από έναν ριζοσπαστισμό ικανό να θέσει υπό αμφισβήτηση την πραγματικότητα».

Δεν είναι παράξενο λοιπόν, που πολλοί αρχιτέκτονες εκχωρούν ολοκληρωτικά την δημιουργική τους διάνοια στις ορέξεις των απανταχού πελατών κι επενδυτών. Οχυρωμένοι στην αυταπάτη ότι ο σχεδιασμός τους συμβάλλει σε έναν καλύτερο κόσμο, παράγουν αρχιτεκτονικές εξτραβαγκάντζες, άλλοτε με εύστοχες ιδέες κι άλλοτε με παιδαριώδεις συμβολισμούς. Τα βλέπουμε όλα αυτά, για παράδειγμα, στις νέες πολυκατοικίες των ακριβών αθηναϊκών προαστίων. Τα βλέπουμε στα φαραωνικά έργα του Ελληνικού και στα διάφορα πεντάστερα resorts, στην υπερφίαλη σπατάλη και στον ιλλουστρασιόν εντυπωσιασμό.

Ακόμα χειρότερα, βλέπουμε κοινωνικά ενδιαιτήματα και πολύτιμες συλλογικές μας συγκροτήσεις στον χώρο να κατεδαφίζονται, με την ανοχή και σύμπραξη των αρχιτεκτόνων. Γειτονιές πόλεων και ολόκληρα νησιά, να θυσιάζονται στον βωμό του real-estate και του τουριστικού οδοστρωτήρα και όλο το παραγωγικό και κοινωνικό τους οικοσύστημα να οδηγείται σε κατάρρευση.

Αλληλένδετη με αυτήν την συνθήκη είναι και η ανάπτυξη ενός πολυπλόκαμου μηχανισμού προβολής, δημοσίων σχέσεων και μάρκετινγκ. Αρχιτεκτονική και μάρκετινγκ έχουν γίνει αδιαχώριστα φαινόμενα, όχι μόνο στο αναμενόμενο πεδίο των αγοραπωλησιών. Εναγκαλίζονται σφιχτά στο branding εταιρειών και ιδρυμάτων, και με έναν πιο περίτεχνο τρόπο στο επίπεδο της συμβολικής επικύρωσης της αρχιτεκτονικής. Ένα συνεχώς διογκούμενο σύστημα εκδηλώσεων και βραβεύσεων έρχεται ουσιαστικά να προσδώσει διαπιστευτήρια ποιότητας και καλλιτεχνική καταξίωση σε μια αρχιτεκτονική που μέχρι πρόσφατα απολάμβανε μόνο την εμπορική αποδοχή. Σε αστραφτερά corporate κτίρια, σε πανάκριβες ιδιωτικές κατοικίες και σε αποικιοκρατικές τουριστικές επενδύσεις.

Σε ένα τέτοιο κλίμα οι αρχιτέκτονες, οι φοιτητές αλλά και μερίδα των ακαδημαϊκών τους δασκάλων, εύκολα ενστερνίζονται και εσωτερικεύσουν μια στρεβλωμένη σημασία του τουρισμού και της αναψυχής. Έχουν παραδοθεί σε έναν, υπαγορευμένο από διαφημιστικά επιτελεία, ψυχαναγκασμό της θετικότητας και της ευφορίας. Χωρίς να το καταλάβουμε, έννοιες όπως η «χαλάρωση», η «καλοπέραση», το «easy living» άρχισαν να νομιμοποιούνται ως κεντρικές προτεραιότητες του σχεδιασμού. Η αρχιτεκτονική έχει φτάσει να βλέπει ως κύρια αποστολή της το να σκηνογραφεί καταναλωτικές τελετουργίες οι οποίες υποβάλλονται ως κοινωνικοί νόμοι από τον οργουελικό λόγο των μήντια.

Με αυτές τις μεθόδους αναπτύσσεται σταδιακά και ένα είδος ιδεολογικής ηγεμονίας. Μέσα από έναν επικοινωνιακό ορυμαγδό και μια αποστειρωμένη μανατζερίστικη νοοτροπία, αναδιαμορφώνεται η ατζέντα του δημόσιου λόγου για την αρχιτεκτονική, και συγκροτείται ένα πεδίο συζήτησης αποψιλωμένο από κάθε κριτική αιχμή κι από κάθε χειραφετητική βλέψη. Επιχειρείται όχι απλώς η απενοχοποίηση των πιο αγοραίων μορφών της αρχιτεκτονικής αλλά και η επικυριαρχία τους στο πεδίο των ιδεών, η καθιέρωσή τους ως μονόδρομος. Βρισκόμαστε, δηλαδή, αντιμέτωποι με μιαν αντιστροφή σε ότι αφορά τον ορίζοντα προσδοκιών της αρχιτεκτονικής. Τα ιδεώδη πρότυπά μας δεν θα είναι πια έργα πνευματικής συντάραξης, κοινωνικής δραστικότητας, και ρήξεων με τον κομφορμισμό, αλλά απονευρωμένα έργα πλήρως πειθήνια στην νεοφιλελεύθερη κανονικότητα.

Βέβαια, η προελαύνουσα νεοσυντηρητική ιδεολογική ηγεμονία θα ολοκληρωθεί όταν αλωθεί και ο θύλακας της ακαδημαϊκής διανόησης. Κάτι που ήδη επιχειρείται, είτε με τον αργό στραγγαλισμό του Δημόσιου Πανεπιστημίου, είτε μέσω της ισχυροποίησης των πιο συστημικών φωνών στο εσωτερικό του. Δεν είναι τυχαίο ότι πρόσωπα της ακαδημαϊκής αρχιτεκτονικής κοινότητας σχετίζονται, φανερά ή παρασκηνιακά, με τις πιο αμφιλεγόμενες κυβερνητικές πρωτοβουλίες στη σύγχρονη Αθήνα, όπως ο Μεγάλος Περίπατος, το τσιμέντωμα της Ακρόπολης ή η επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Η αντιπαράθεση σε αυτό το ρεύμα είναι για την ώρα άτονη και περιθωριακή. Διότι, αρχιτέκτονες της πράξης ή της θεωρίας, παρά την προοδευτική τους ρητορική ή την αρχιτεκτονική τους ακεραιότητα, εύκολα βουλιάζουν μέσα στην κινούμενη άμμο της συστημικής αποπλάνησης και της γενικευμένης συντηρητικοποίησης. Τότε η κριτική σκέψη στομώνει, αδρανεί, ή υπεκφεύγει σε επιστημονικούς σχολαστικισμούς. Και η σχεδιαστική έρευνα, στις καλύτερες περιπτώσεις, επιδίδεται σε ένα αποσπασματικό problem-solving, περιορισμένο όμως από άκαμπτα διαμορφωμένα πλαίσια και ηγεμονικές πολιτικές. Ή καταφεύγει στην comfort zone των μορφικών αναζητήσεων, πάντοτε εξαγνισμένων και από εύκολες φιλοπεριβαλλοντικές διαβεβαιώσεις.

Σε αυτήν την ανομολόγητη σύγκρουση ιδεών η αρχιτεκτονική κινδυνεύει να μεταλλαχτεί ριζικά. Κινδυνεύει να απαρνηθεί ακόμα και ως σηματοδότες της την κοινωνική της ευθύνη, τα ριζοσπαστικά της προτάγματα και τον βιοκεντρικό της πυρήνα. Και να γίνει αποκλειστικά ένα εργαλείο νομιμοποίησης των εξουσιών και ωραιοποίησης της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

*Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Πανεπιστήμιο της σύγχρονης εποχής δεν νοείται δίχως φοιτητικές κατοικίες

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πόλη της φαντασίας-Ακρυλικό σε ξύλο

Πανεπιστήμιο της σύγχρονης εποχής δεν νοείται δίχως φοιτητικές κατοικίες

ΤΕΧΝΕΣ 16.09.24 17:45Τάσης Παπαϊωάννου*

Πριν καλά καλά ξεκινήσουν φοιτητές και φοιτήτριες τις σπουδές στην τέχνη ή στην επιστήμη τους, η πόλη τούς αντιμετωπίζει εχθρικά και τους αποδιώχνει.

Η νέα ακαδημαϊκή χρονιά ξεκινά με τις έντονες και απολύτως δίκαιες διαμαρτυρίες των φοιτητικών συλλόγων για το τεράστιο πρόβλημα εξεύρεσης στέγης που αντιμετωπίζουν. Η απόγνωσή τους έχει φτάσει στο κατακόρυφο, αφού για χρόνια το αδιέξοδο σ’ αυτό το μείζον κοινωνικό πρόβλημα δεν απασχολεί κανέναν αρμόδιο από την πλευρά της κυβέρνησης. Η έγνοια τους φαίνεται πως ήταν μόνο η ψήφιση των τελευταίων (αντισυνταγματικών - να μην το ξεχνάμε) νομοθετικών ρυθμίσεων για την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων, αδιαφορώντας προκλητικά για το διαρκώς διογκούμενο και δυσβάσταχτο κόστος που απαιτείται να διαθέσει -ήδη- η ελληνική οικογένεια προκειμένου να σπουδάσουν τα παιδιά της στα δημόσια πανεπιστήμια. Πρώτα τα τσουχτερά φροντιστήρια που έχουν γίνει αναπόσπαστο τμήμα της δύσμοιρης παιδείας μας, μετά τα υπέρογκα έξοδα για τη στέγη και τη σίτιση όσων φοιτητών αναγκάζονται να σπουδάσουν μακριά από τον τόπο καταγωγής τους. Στη χώρα -κατά τα άλλα- της δημόσιας και δωρεάν παιδείας (sic).

Η κατάσταση, γνωστή σε όλους. Τα ενοίκια των κατοικιών, με την άναρχη αύξηση του μαζικού τουρισμού, την έκρηξη του Airbnb, σε συνδυασμό με την ανυπαρξία μέτρων προστασίας της φοιτητικής στέγης, έχουν εκτιναχθεί σε δυσθεώρητα ύψη! Για τις φοιτητικές εστίες, καλύτερα να μη γίνεται λόγος στη χώρα μας. Ελάχιστες και οι περισσότερες σε παλιά και κακοσυντηρημένα κτίρια, ενώ όλοι γνωρίζουν ότι δεν επαρκούν, ούτε κατ’ ελάχιστο, προκειμένου να καλύψουν τον τεράστιο αριθμό των φοιτητών που αναζητούν τέτοια εποχή ένα μικρό δωμάτιο για να μείνουν. Οι περισσότεροι μοιράζονται, όπως όπως, πολλοί μαζί, δωμάτια μικρών διαμερισμάτων κι αυτά, όταν υπάρχουν διαθέσιμα και σε κάποια προσιτή τιμή.

Θύματα της αλματώδους ακρίβειας και της ανεξέλεγκτης αισχροκέρδειας είναι (και) η νέα γενιά στο σύνολό της, αλλά και οι φοιτητές μας ειδικότερα, οι οποίοι βλέπουν ότι τα έξοδα δεν λένε να μειωθούν, με αποτέλεσμα να μην μπορούν, αρκετές φορές, να σπουδάσουν στις σχολές στις οποίες με τόσους κόπους και θυσίες εισήχθησαν. Σήμερα είναι πράγματι τεράστιος άθλος για τον νέο και τη νέα που παλεύουν να σπουδάσουν στη χώρα μας, κάτω από τις εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί. Τι να πρωτοκάνουν! Να δουλεύουν προκειμένου να βγάλουν κάποια χρήματα για να ζήσουν ή να παρακολουθούν τα μαθήματά τους και τις απαιτητικές σπουδές τους στο πανεπιστήμιο;

Αντί να φροντίζουμε, ως πρώτη προτεραιότητα και με όλες μας τις δυνάμεις, να βοηθήσουμε τους νέους και τις νέες μας στο ξεκίνημα της επιστημονικής τους διαδρομής, τους ορθώνουμε διαρκώς κι άλλα εμπόδια, πέρα απ’ αυτά που ήδη έχουν να ξεπεράσουν. Και σαν να μη φτάνει αυτό, όταν διαμαρτύρονται και εξεγείρονται, τους κατηγορούμε και τους συκοφαντούμε, με απίστευτο θράσος και αλαζονεία, για το γεγονός ότι διεκδικούν το αυτονόητο! Αν όμως η αντίληψη των κυβερνώντων είναι να τους αντιμετωπίζουν ως «πελάτες», οι οποίοι πρέπει να πληρώνουν για να σπουδάζουν, να στεγάζονται, να τρώνε, να υπάρχουν(;), τότε ένα είναι βέβαιο: η κατάσταση θα χειροτερεύει διαρκώς, παρά την προσχηματική «μέριμνά» τους για τη μείωση, τάχατες, της ακρίβειας.

Ο νεοφιλελευθερισμός χρειάζεται καθημερινά τη θυσία νέων θυμάτων, στον βωμό της βουλιμικής απληστίας και της εξασφάλισης των υπερκερδών αποκλειστικά των επιχειρήσεων της ελεύθερης -λεγόμενης- αγοράς. Η περιβόητη «αυτορρύθμιση» της αγοράς, αυτό το φαιδρό ιδεολόγημα, είναι στην πραγματικότητα μια ζούγκλα, όπου βασιλεύει ο ισχυρότερος και κυριαρχεί το εφιαλτικό δόγμα «ο θάνατός σου η ζωή μου».

Η πρωτοφανής ακρίβεια, αποτέλεσμα των ανύπαρκτων κυβερνητικών μέτρων προστασίας και ελέγχου της ασύστολης κερδοσκοπίας που θεριεύει, έχει οδηγήσει σε απόγνωση τους Ελληνες πολίτες. Η στεγαστική κρίση, απόρροια όλων αυτών που συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα στη χώρα μας, πλήττει πρώτα απ’ όλα τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και οι φοιτητές και οι φοιτήτριες τη βιώνουν κάθε μέρα που περνάει ολοένα και περισσότερο.

Πριν καλά καλά ξεκινήσουν τις σπουδές στην τέχνη ή στην επιστήμη τους, η πόλη τούς αντιμετωπίζει εχθρικά και τους αποδιώχνει, λες και είναι ανεπιθύμητοι παρίες. Επιλεκτική και δουλοπρεπής για τους ξένους τουρίστες, αλλά απαγορευτική για τα παιδιά της. Σαν να αλλάζει ο διαχρονικός χαρακτήρας της: δεν είναι πια η «πόλις των πολιτών», αλλά μεταλλάσσεται βίαια σε ένα τεράστιο ξενοδοχείο. Κι όμως, θα μπορούσε κανείς να φανταστεί π.χ. τα πάμπολλα παλιά και εγκαταλειμμένα κτίρια που χρόνο τον χρόνο καταρρέουν στα κέντρα των πόλεων να επισκευάζονται από την πολιτεία και να προσφέρονται ως φοιτητικές κατοικίες, δωρεάν ή με χαμηλό ενοίκιο, στους πρωτοετείς φοιτητές που το έχουν ανάγκη. Αλλά αυτά συμβαίνουν -βέβαια- σε κάποιο δημοκρατικό κράτος πρόνοιας…

Συχνά στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ δίδεται στο μάθημα της Αρχιτεκτονικής Σύνθεσης, ως θέμα εξαμήνου η «Φοιτητική Κατοικία». Ενα θέμα που επεξεργάζονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι σπουδάστριες και οι σπουδαστές μας, με ευφάνταστες προτάσεις και αξιοζήλευτα αποτελέσματα, τα οποία μένουν κάθε χρόνο -δυστυχώς- ανεκμετάλλευτα, αφού δεν ενδιαφέρουν κανέναν αρμόδιο. Προβληματίζονται ακριβώς πάνω σ’ αυτό το σοβαρό και εξαιρετικά πιεστικό κοινωνικό πρόβλημα που τους αφορά άμεσα, γνωρίζοντας από την ίδια τους την εμπειρία τι σημαίνει η ανάγκη δημιουργίας όχι μόνο φοιτητικών κατοικιών, αλλά και γενικότερα συγκροτημάτων κοινωνικής κατοικίας. Τα παραδείγματα στον ελλαδικό χώρο είναι ελάχιστα κι όσα υπάρχουν μελετήθηκαν και χτίστηκαν πριν από πολλές δεκαετίες, με αρκετά εξ αυτών να αποτελούν κοσμήματα του κτιριακού πολιτισμού μας, ανεξάρτητα από τη σημερινή -άθλια πολλές φορές- κατάσταση στην οποία βρίσκονται.

Πανεπιστήμιο της σύγχρονης εποχής δεν νοείται δίχως φοιτητικές κατοικίες! Οσο σημαντικές είναι οι αίθουσες διδασκαλίας, τα αμφιθέατρα, τα εργαστήρια, οι βιβλιοθήκες, άλλο τόσο σημαντικές είναι και οι φοιτητικές εστίες! Αποτελούν στην κυριολεξία «κοινωνικούς πυρήνες» της φοιτητικής ζωής, κοντά ή μέσα στα πανεπιστημιακά κάμπους. Ολα αποτελούν ένα αναπόσπαστο και αδιαχώριστο σύνολο κτιρίων, ανοικτό προς την κοινωνία, μέσα στο οποίο θεραπεύονται απρόσκοπτα η επιστήμη, η έρευνα και η καινοτομία. Γιατί οι σπουδές και το επίπεδό τους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο από την ποιότητα των πανεπιστημιακών χώρων, αλλά και από πώς αντιμετωπίζονται οι φοιτητές/τριες από την πολιτεία. Τον σεβασμό και τη σοβαρότητα με τα οποία τους συμπεριφέρεται, το πόσο σημαντικές και αναγκαίες θεωρεί τις σπουδές τους, αλλά και τη μελλοντική επιστημονική εργασία τους. Από το πολιτισμικό εν τέλει επίπεδο της κοινωνίας. Στη χώρα μας, με την πρωτοφανή υποχρηματοδότηση (και υποστελέχωση) των δημόσιων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων που «φυτοζωούν», οι προδιαγραφές αυτές μοιάζουν -φυσικά- όνειρο θερινής νυκτός.

Οι φοιτητές μας βγαίνουν στους δρόμους και φωνάζουν, γιατί κάτι σημαντικό θέλουν να μας πουν! Ασφυκτιούν από την αδικία και τα προκλητικά επικοινωνιακά ψέματα, με τα οποία βομβαρδίζουν τα κυβερνητικά ΜΜΕ διαρκώς την ελληνική κοινωνία. Διαμαρτύρονται λέγοντάς μας ότι δεν είναι (στοιχειωδώς) αξιοπρεπείς οι συνθήκες διαβίωσής τους, τις οποίες βιώνουν, μάλιστα, στα πιο σημαντικά και όμορφα(;) χρόνια της ζωής τους.

Αλήθεια, τους ακούει κανείς;

*Αρχιτέκτων-ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Σκέψεις για τα σημερινά προβλήματα της αρχιτεκτονικής

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τοπίο της φαντασίας-Ακρυλικό σε ξύλο

Σκέψεις για τα σημερινά προβλήματα της αρχιτεκτονικής

ART - ΝΕΑ 06.09.24 19:28Τάσης Παπαϊωάννου*

Το καινοφανές βαφτίζεται με περισσή ευκολία «νέο», ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει να επιδείξει καμιά καινοτομία.

Ζούμε σε μια εποχή συγκλονιστικών αλλαγών και έντονων μετασχηματισμών που συντελούνται με αστραπιαίες ταχύτητες, αδυνατώντας τις περισσότερες φορές να τους αντιληφθούμε τη στιγμή που γίνονται, πόσο μάλλον να κατανοήσουμε και να κρίνουμε τις επιπτώσεις τους στην καθημερινότητά μας. Την ίδια στιγμή, όλα μοιάζουν να υποτάσσονται δουλικά στο ιδεολόγημα ότι τάχατες ο ανθρώπινος πολιτισμός (κυρίως αυτόν που αποκαλούμε δυτικό) διαρκώς προοδεύει, αναπτύσσεται και γίνεται καλύτερος. Κάθε αλλαγή βαφτίζεται a priori «πρόοδος» και σχεδόν καθετί νέο ή διαφορετικό αξιολογείται ως υπέρτερο, ανώτερο, συγκρινόμενο με τα προηγούμενα. Μια σχεδόν μοιρολατρική πίστη στην «πρόοδο», η οποία θεμελιώνεται στο παρόν και προοιωνίζεται πάντοτε ένα καλύτερο μέλλον.

Ενα από τα χαρακτηριστικά, μάλιστα, του καιρού μας είναι αυτή η τάση για συνεχή και ακατάσχετη «πρωτοτυπία»: στη ζωγραφική, στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στην αρχιτεκτονική... παντού. Το καινοφανές βαφτίζεται με περισσή ευκολία «νέο», ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει να επιδείξει καμιά καινοτομία. Είναι απλώς ματαιόδοξο, ερωτευμένο με τον εαυτό του. Η ανάγκη π.χ. των σύγχρονων αρχιτεκτόνων για μια άνευ όρων πρωτοτυπία χαρακτηρίζει χρόνια τώρα το σινάφι μας. Θαρρείς και θέλουμε να αποδείξουμε πως τώρα μόλις εμφανίστηκε η τέχνη της αρχιτεκτονικής κι εμείς είμαστε οι πρώτοι που θα την εφαρμόσουμε. Μας θέλγει (όχι μόνο στην αρχιτεκτονική, φυσικά, μα γενικότερα) αυτό που τάχατες πρωτοεμφανίζεται στον κόσμο, αυτό που δεν το συνδέει τίποτε με το παρελθόν. Την ίδια ώρα βαυκαλιζόμαστε -αστόχαστα- ότι εμείς πρώτοι το δημιουργήσαμε, σαν ένα είδος πρωτόγνωρης ανακάλυψης. Τι πλάνη!

Βλέπουμε αρχιτέκτονες, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι διακατέχονται από ένα άγχος για διαρκή ανανέωση, για έργα που πρέπει οπωσδήποτε να καταπλήσσουν με τη μορφή τους, άσχετα αν αυτά τελικά καταντούν -τις περισσότερες φορές- μια ατελέσφορη και ανούσια επιδειξιομανία, ένας βαρετός και στείρος καταναλωτισμός μορφών. Εργα τα οποία δεν στοχεύουν σ’ έναν άλλο, καινοτόμο και καλύτερο τρόπο ζωής, να υπηρετήσουν, δηλαδή, μια ουσιαστική ανάγκη, αλλά το πώς αυτά θα διαφοροποιηθούν μορφοπλαστικά και μόνο από τα γειτονικά τους. Μια αρχιτεκτονική που αδιαφορεί επιδεικτικά τόσο γι’ αυτά που υπήρξαν χθες όσο και γι’ αυτά που θα έρθουν αύριο, εστιάζοντας εμμονικά μόνο στη φαντασμαγορία του παρόντος.

Η αρχιτεκτονική, τέχνη παμπάλαια όσο και ο άνθρωπος, γεννήθηκε από την ανάγκη του για στέγαση, τη δημιουργία ενός ασφαλούς και οικείου καταλύματος. Η ουσιαστική της αποστολή, η οποία αποτελεί και την ιδρυτική της συνθήκη, είναι ακριβώς η στέγαση της ανθρώπινης ανάγκης, η δημιουργία χώρων -κάθε φορά- καλύτερης και ανετότερης διαβίωσης. Ετσι, δεν μπορείς να την ξεχωρίσεις από τη ζωή που φέρει μέσα της, αφού για να χτιστεί προϋποθέτει την ύπαρξή της. Αλλαζε μέσα στους αιώνες με αργούς ρυθμούς όσο άλλαζε και η ζωή των ανθρώπων. Από εκεί, βαθιά στο παρελθόν, αντλούν οι ρίζες τού πραγματικά νέου του νέου που είναι την ίδια στιγμή και πολύ παλιό, που φέρει μέσα του όλη τη συσσωρευμένη γνώση, αλλά και τη σοφία των περασμένων γενεών. Τίποτε δεν γεννιέται από το μηδέν! Να πετύχεις με το έργο σου αυτό το μπόλιασμα, ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον μέσα από το παρόν: να ποιο είναι το δύσκολο στοίχημα! Κι αν το πετύχεις ίσως τότε «να τρεμοπαίζουν πάνω του οι ανταύγειες του μέλλοντος» όπως έλεγε ο Αντρέ Μπρετόν.

Γιατί πρέπει να σκάψει κανείς βαθιά μέσα στο παρελθόν, προκειμένου εκεί -σε στέρεο έδαφος- να θεμελιωθεί το χτίσμα του μέλλοντος. Είναι μάθημα μεγάλο, για τη δική μας σύγχρονη αρχιτεκτονική, η μελέτη των παλαιών κτισμάτων που έφτασαν ώς εμάς σήμερα. Αυτά είναι που μας βοηθούν ακριβώς να κατανοήσουμε πως δεν υφίσταται μια «συνεχής πρόοδος» στην τέχνη της αρχιτεκτονικής, αλλά μόνον αριστουργήματα που χτίστηκαν σε κάθε εποχή, σε κάθε τόπο, όπως πάντοτε συνέβαινε στην ανθρώπινη ιστορία. Κάθε ιστορική περίοδος έχει να επιδείξει τα δικά της επιτεύγματα, δίχως να έχει καμία σημασία αυτά να χαρακτηρίζονται καλύτερα ή χειρότερα από τα προηγούμενα. Αθροίζονται κι αυτά με τη σειρά τους στον μακρύ κατάλογο των σημαντικών αρχιτεκτονικών έργων, σαν μικρά λιθαράκια που προστίθενται σταδιακά στο πανάρχαιο οικοδόμημα της αρχιτεκτονικής.

Γράφει σχετικά ο Asger Giorn: «Αναρωτηθήκαμε, άραγε, ποτέ τι ήταν το «νέο», ποιος νόμος το δημιουργεί και ποια βασική αρχή το δικαιώνει; Προφανώς όχι»1. Μη λησμονούμε, λοιπόν, πως μόνο ο χρόνος είναι αυτός (και σε μεγάλη -μάλιστα- διάρκεια) που ξεδιαλέγει και αναδεικνύει στην αρχιτεκτονική το πραγματικά καινούργιο. Ο χρόνος είναι πάντοτε ο οριστικός και αντικειμενικός κριτής κι ας έχουμε την ψευδαίσθηση ότι ζούμε στα πλαίσια ενός αέναου και σταθερού παρόντος. Το έργο, το κάθε έργο, δεν ανήκει μόνο στο παρόν, αλλά την ίδια στιγμή στο παρελθόν και στο μέλλον ή όπως σημειώνει ο Μίλαν Κούντερα: «κάτι προορισμένο να διαρκέσει και να συνδέσει το παρελθόν με το μέλλον»2.

Το «πραγματικά νέο» σπάνια μπορούμε να το δούμε στον καιρό μας, αφού χρειάζεται να συνομιλήσει επί μακρόν, όχι μόνον με αυτά που υπάρχουν, αλλά και με αυτά που πρόκειται να υπάρξουν στο μέλλον. Αντίθετα, σήμερα, μας συνεπαίρνει η μέθη της πρωτοτυπίας, σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, που συχνά λησμονούμε ότι κάθε νέο βλασταίνει πάνω στο χώμα το ποτισμένο με όλων των καιρών το νερό. Το χώμα το οργωμένο και σπαρμένο, ξανά και ξανά μέσα στους αιώνες της ανθρώπινης ιστορίας, ή όπως ωραία το διατυπώνει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος για την ποίηση (που ισχύει απαράλλαχτο και για την αρχιτεκτονική): «…το παράξενο και τόσο σπάνιο φαινόμενο που ονομάζομε ποίηση δε φυτρώνει ποτέ χωρίς χώματα»3. Πάνω σ’ αυτό το χώμα μας έλαχε να κάνουμε αρχιτεκτονική. Σ’ αυτό το χώμα που είναι την ίδια στιγμή μήτρα και τάφος μαζί της ζωής. Από εκεί απ’ όπου όλα ξεκινούν και εκεί όπου όλα καταλήγουν.

1. Asger Giorn, Περί μορφής - Σκιαγραφία μιας μεθοδολογίας των Τεχνών, Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2002

2. Μίλαν Κούντερα, Η τέχνη του μυθιστορήματος, «Βιβλιοπωλείο της Εστίας», Αθήνα 2023

3. Ζήσιμος Λορεντζάτος, Μελέτες Β’, Δόμος, Αθήνα 2007

*Αρχιτέκτων-ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Μελέτες για την ανάδειξη και προστασία των στρατοπέδων της ν. Γυάρου

Αναρτούμε Μελέτες για την ανάδειξη και προστασία των στρατοπέδων της ν. Γυάρου που εκπονήθηκαν από το Σταύρο Σταυρίδη και την  Άννυ Βρυχέα όταν εκπόνησαν μια πρόταση δημιουργίας διαδρομών μνήμης στο νησί μετά από προσεκτική έρευνα σε αρχεία και συγκεντρώνοντας υλικό με συνεντεύξεις αγωνιστών από όλες τις περιόδους λειτουργίας του τόπου εξορίας

Μελέτες για την ανάδειξη και προστασία των στρατοπέδων της ν. Γυάρου

Ο μαρτυρικός τόπος της Γυάρου

Ο μαρτυρικός τόπος της Γυάρου

του Τάση Παπαϊωάννου

(Αρχιτέκτων, ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ)

[10.7.2024]

Οι τόποι έχουν μνήμη. Θραύσματα αυτής της μνήμης βρίσκονται θαρρείς διάσπαρτα πάνω στους τοίχους των κτιρίων, πάνω σε βράχια, σε πέτρες, σε μονοπάτια, πλάι στο κύμα. Δεν μπορείς να ξεχωρίσεις έναν τόπο από τις μνήμες που αυτός εμπεριέχει, οι οποίες αποτελούν αλληλένδετο και αναπόσπαστο στοιχείο της υπόστασής του. Συμβάντα του παρελθόντος σφραγίζουν μια για πάντα τη φυσιογνωμία των τόπων. Δεν είναι μόνο οι προσωπικές μνήμες όσων έζησαν στον καιρό τους τα γεγονότα, αλλά κι εκείνες που «αιωρούνται» στο χώρο και στο χρόνο και στοιχειώνουν ένα τόπο μ’ αυτά που συνέβησαν εκεί στο παρελθόν. Κι όσο πιο τραγικές και συγκλονιστικές είναι οι στιγμές αυτές τόσο πιο βαθιά είναι ριζωμένες στη συλλογική μνήμη μιας κοινωνίας. Ρίζες που όσο κι αν κάποιοι κάθε τόσο επιχειρούν μάταια να τις κόψουν, αυτές θα πολλαπλασιάζονται και θα συνεχίζουν να τροφοδοτούν με τις ιστορικές αλήθειες το παρόν.

Ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που διοργανώθηκε πρόσφατα από ιδιωτική εταιρεία, υπό την εποπτεία του ΤΕΕ(!), για την «αναβίωση και αξιοποίηση» του μαρτυρικού τόπου της Γυάρου, κινδυνεύει να οδηγήσει στην αλλοίωση της ιστορικής, πολιτικής και συμβολικής φυσιογνωμίας του ερημικού νησιού, όπως αυτή έχει καταγραφεί –δεκαετίες τώρα- στη συνείδηση του ελληνικού λαού. Στόχος των διοργανωτών είναι «ένα βιώσιμο μέλλον και η δημιουργία νέας ζωής(;)», στο εγκαταλελειμμένο και ανεμοδαρμένο ξερονήσι των Κυκλάδων. Μια πραγματικά προκλητική ενέργεια της “ιδιωτικής πρωτοβουλίας” που τόσο προπαγανδίζεται και πριμοδοτείται από την κυβέρνηση της ΝΔ, λες και θέλει μ’ αυτόν τον τρόπο να ξεπλύνει το ένοχο παρελθόν της. Ενέργεια η οποία δικαίως ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων, με πρώτη αυτή του ΣΦΕΑ, ο οποίος κατήγγειλε ευθύς εξ αρχής τις απαράδεκτες μεθοδεύσεις.

[Λάδι σε καμβά]

Οι αγωνιστές που “πέρασαν” μέσα από το κολαστήριο της Γυάρου, αλλά και της Μακρονήσου που κυνηγήθηκαν, εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, από τα φασιστικά καθεστώτα στα πιο σκοτεινά και στυγνά χρόνια της σύγχρονης ιστορίας μας, στάθηκαν οι ίδιοι, άντρες και γυναίκες, μπροστά από το Μέγαρο Μουσικής. Στάθηκαν με τα σώματά τους, ως άλλο τείχος απέναντι στις επικίνδυνες προσπάθειες παραχάραξης και νόθευσης του μαρτυρικού τόπου, εκεί όπου έγινε με κάθε επισημότητα και πρωτοφανή δημοσιότητα, η ημερίδα ανακοίνωσης της διαγωνιστικής διαδικασίας,. Κι έτσι όπως στάθηκαν έξω από το κτίριο, κρατώντας το πανό που έγραφε «Κάτω τα χέρια από τη Γυάρο» ήταν σαν να μας έλεγαν: είμαστε ακόμη εδώ, να σας διηγηθούμε εμείς τι σημαίνει η Γυάρος!

Η Γυάρος, η Μακρόνησος και τα χτίσματα της φρίκης που βρίσκονται πάνω τους, είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες των εγκλημάτων και των διώξεων που υπέστη ένα τμήμα του ελληνικού λαού για τις δράσεις και τις πολιτικές πεποιθήσεις του. Είναι τόποι “προσκυνήματος” και απόδοσης τιμής στη μνήμη εκείνων που έφυγαν από τη ζωή κι ως τέτοιους οφείλουμε να τους προστατεύουμε και να τους διατηρούμε μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Για να θυμίζουν στις επερχόμενες γενιές τον αγώνα για την ελευθερία, τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη. Κανείς, μα κανείς δεν δικαιούται να ακουμπήσει, πόσο μάλλον να αλλοιώσει ή να “ωραιοποιήσει” τον ιστορικό και πολιτικό χαρακτήρα τους!

Η αρχιτεκτονική δε μπορεί να γίνεται το όχημα νομιμοποίησης της αλλοίωσης της φυσιογνωμίας των τόπων, ιδίως των ιστορικών τόπων. Η σύγχρονη αρχιτεκτονική αντλεί από τη μνήμη και την ιστορία του κάθε τόπου τα στοιχεία εκείνα πάνω στα οποία θα βασιστεί για να υπάρξει. Όμως σε κάποιους άλλους τόπους, φορτισμένους με μνήμες, η αρχιτεκτονική οφείλει να σκύψει με σεβασμό και να “υποχωρήσει” διακριτικά μπροστά στον συμβολισμό που εμπεριέχει ο μνημειακός ή ο μαρτυρικός χαρακτήρας τους. Ο διαγωνισμός που προκηρύχτηκε, παρά τις όποιες προθέσεις (σκόπιμες ή όχι) των διοργανωτών του, παραβλέπει (παρά τις -εκ των υστέρων- συμπληρωματικές “προσθήκες”) ακριβώς το πιο σημαντικό και κύριο στοιχείο του χαρακτήρα του νησιού: το τι πραγματικά ήταν η Γυάρος και πως πρέπει σήμερα –αλλά και πάντα- να σταθούμε απέναντι στην ιστορική μνήμη της.

Με πρόσχημα τον ευπρεπισμό, την ανάδειξη και την αξιοποίηση και με οικολογικές –τάχατες-πρωτοβουλίες αναβάθμισης(;) του φυσικού προστατευόμενου περιβάλλοντος, επιχειρείται μέσω του ιδιωτικού διαγωνισμού και με τις ευλογίες φυσικά της κυβέρνησης, η απονεύρωση του τόπου, η πλήρης αποϊδεολογικοποίησή του, η διαστρέβλωση της ιστορίας και η λήθη. Αντιθέτως, απέναντι στην συνειδητή εγκατάλειψή του όλες τις προηγούμενες δεκαετίες, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης θα έπρεπε να συντηρηθούν προσεκτικά, ως σημαντικά μνημεία της νεοελληνικής ιστορίας, και να γίνουν επισκέψιμοι δημόσιοι χώροι για όλες και όλους, μακριά από κάθε μορφή τουριστικής και κερδοσκοπικής εκμετάλλευσης. Τόσα νησιά κατέστρεψε το αδηφάγο real estate. Τώρα οι “ευαίσθητοι επενδυτές” θέλουν να “βάλουν χέρι” και στη Γυάρο, να βεβηλώσουν τον τόπο της, να φυτέψουν κι εδώ ανεμογεννήτριες (;), στο όνομα πάντα της “πράσινης ανάπτυξης”. Ας αφήσουμε, λοιπόν, ήσυχα τα “Γιούρα”, με τις διαχρονικές εφιαλτικές τους μνήμες να τριγυρνάνε σαν φαντάσματα μέσα στα στοιχειωμένα σκονισμένα κελιά και τους σκοτεινούς διαδρόμους της “πειθαρχημένης διαβίωσης”. Ο άνυδρος, άγονος, πυρωμένος βραχότοπος, μαζί με τα κτίρια της ντροπής, πρέπει να παραμείνουν ανέγγιχτα εκεί, in situ, ως άλλα μνημεία της φασιστικής θηριωδίας, για να θυμίζουν στις νεότερες γενιές, τις συνθήκες ζωής των πολιτικών κρατούμενων της επτάχρονης στρατιωτικής δικτατορίας (κι όχι μόνο).

Ο λαός που ξεχνάει την ιστορία του και λησμονά τις πιο τραυματικές στιγμές της, κινδυνεύει να ξαναζήσει στο μέλλον τις ίδιες ή και χειρότερες τραγωδίες που πέρασε στο παρελθόν. Τα κτίρια και τα ντουβάρια που στέκουν ακόμη όρθια από το στρατόπεδο-φυλακή-κάτεργο της ανθρώπινης εξαθλίωσης και του θανάτου, έχουμε ιστορικό χρέος να τα διατηρήσουμε ως έχουν, μαζί με ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον (στεριανό και θαλάσσιο), ως χώρους εγκλεισμού και βασανισμού ανθρώπων που οραματίστηκαν, πάλεψαν και πολλοί έδωσαν και τη ζωή τους ακόμη, για έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο. Αυτό το όραμα για έναν άλλο κόσμο, με καλύτερες συνθήκες ζωής για τους πολλούς και τους αδύναμους, με άλλες αξίες και αρχές, προσπαθούν χρόνια τώρα, (ιδίως τα τελευταία), να το σβήσουν από τη συλλογική μνήμη. Να το ταυτίσουν με την ουτοπία επιχειρώντας να μας πείσουν ότι ένας τέτοιος κόσμος είναι ανέφικτος. Η Γυάρος, η Μακρόνησος, η Λέρος, αλλά και ο Αη Στράτης, η Ικαρία, η Φολέγανδρος, η Ανάφη…, θα στέκουν όμως για πάντα εκεί, καταμεσής στο Αιγαίο, να μνημονεύουν εσαεί τον ακατάβλητο αγώνα του ανθρώπου για ένα καλύτερο αύριο. Τα νησιά της εξορίας είναι ένας ύμνος για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και για την αντίστασή του απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης. Η λήθη δεν θα μπορέσει εδώ να σκεπάσει τη μνήμη!

Η αρχιτεκτονική της ακατάσχετης επιδειξιμανίας

Η εικόνα: Τάση Παπαϊωάννου, Τοπίο της φαντασίας, ακρυλικό σε χαρτί

Η αρχιτεκτονική της ακατάσχετης επιδειξιμανίας

του Τάση Παπαϊωάννου

(Αρχιτέκτων, ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ)

[4.7.2024]

«Πες μου ποιος είσαι να σου πω πώς κτίζεις – πες μου πώς κτίζεις να σου πω ποιος είσαι».

Άρης Κωνσταντινίδης

Ζούμε σε μια εποχή όπου ο άκρατος καταναλωτισμός αποτελεί τη νέα παγκόσμια θρησκεία. Ο άνθρωπος έχει συνδέσει την ευημερία και την ευτυχία του, αποκλειστικά με το πόσα αγαθά καταναλώνει, ανεξάρτητα αν αυτά του είναι απαραίτητα ή όχι για τη διαβίωσή του. Έχει κατισχύσει σχεδόν παντού, ως κυρίαρχη κουλτούρα των κοινωνιών μας, το δόγμα: «καταναλώνω, άρα υπάρχω».

Σταδιακά οι κοινωνίες μας μεταλλάσσονται σε ασύνδετα μεταξύ τους σύνολα, ανικανοποίητων ατόμων ή όπως έλεγε ο Οκτάβιο Πας σε «συνάξεις μοναχικών ανθρώπων». Ανθρώπων οι οποίοι διακατέχονται από τη μανία της αγοράς καινούργιων προϊόντων, προϊόντων τα οποία κάνουν σχεδόν καθημερινά την εμφάνισή τους και προβάλλονται ως τα νέα πρωτοποριακά και επαναστατικά επιτεύγματα της τεχνολογίας. Κάποιοι που έχουν την οικονομική άνεση τα αγοράζουν, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν σε όλους τους υπόλοιπους, το σύνδρομο της στέρησης και της επιτακτικής “ανάγκης” να τα αποκτήσουν πάση θυσία κι αυτοί. Η αγορά του αχρείαστου αντικειμένου, δημιουργεί αντίθετα απ’ ότι θα περίμενε ίσως κανείς, την αύξηση της καταναλωτικής μανίας, συνθλίβοντας τον άνθρωπο μέσα στα γρανάζια ενός φαύλου κύκλου διαρκώς νέων αγορών, δημιουργώντας εν τέλει απολύτως εξαρτημένα και χειραγωγούμενα άτομα. Άτομα που βυθίζονται μέσα σ ’έναν ολέθριο ατομικισμό και εγκλωβίζονται, ολοένα και περισσότερο, στα ασφυκτικά και περιχαρακωμένα όρια ενός μοναχικού Εγώ.

Η καταναλωτική ανεξέλεγκτη βουλιμία, ως αυτοσκοπός, έχει καθορίσει εδώ και χρόνια και την αρχιτεκτονική πρακτική. Η κατοικία (και όχι μόνο) έχει μετατραπεί σε εμπόρευμα και αντιμετωπίζεται ως κοινό καταναλωτικό προϊόν. Αρκεί να επισκεφτεί κανείς τα νότια και βόρεια προάστια της Αττικής (Γλυφάδα, Βούλα – Βριλήσσια, Χαλάνδρι), για να διαπιστώσει το είδος της αρχιτεκτονικής που χτίζεται στις περιοχές αυτές τα τελευταία χρόνια. Απίθανες πολυκατοικίες, γεμάτες στολίδια και περιττά επιθέματα, όπου η μια ανταγωνίζεται την άλλη σε κακογουστιά και εκζήτηση. Δεν υπάρχει κανένας κανόνας που στοιχειωδώς να συγκροτεί και να προδιαγράφει τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό τους. Τα κτίρια πια μοιάζουν με παχύρευστες τούρτες, όπου το μόνο που ενδιαφέρει τους σχεδιαστές τους, είναι η επιδειξιμανία του φανταχτερού, του πομπώδους, του κραυγαλέου και του προκλητικού.

Η προσπάθεια είναι το νέο κτίριο να διαφοροποιηθεί με κάθε τρόπο από τα γειτονικά του και να μη θυμίζει σε τίποτε αυτά που προϋπήρξαν, αφού ο μοναδικός στόχος είναι να «πουλήσει» (και μάλιστα πολύ ακριβά) στον μελλοντικό καταναλωτή-ιδιοκτήτη. Ακατανόητες και άχρηστες καμπύλες, εμφανίζονται πάνω στις όψεις των νεότευκτων «αρχιτεκτονημάτων». Ένα θλιβερό δειγματολόγιο από κάθε είδους καμπύλες, κυρτές ή κοίλες, συνεχόμενες ή διακοπτόμενες, περιστρέφονται γύρω από τα κτίρια, χωρίς κανένα απολύτως νόημα. Συστρέφονται σαν σερπαντίνες πάνω σε αποκριάτικα σκηνικά, καλύπτοντας εξωτερικά τα αδιάφορα, κατά τα άλλα, ορθογώνια και βαρετά παραλληλεπίπεδα του χτισμένου αχταρμά.

Άλλα κτίρια πάλι, αποτελούν το απόγειο του τριγωνισμού τόσο σε οριζόντιο όσο και σε κατακόρυφο επίπεδο. Θηριώδη δοκάρια δίχως να επιτελούν καμιά στατική λειτουργία εκτείνονται στο πουθενά, πλάκες και πρόβολοι όλων των δυνατών μορφών πετάγονται δεξιά και αριστερά δίχως σκοπό, ενώ κάθε νέα πολυκατοικία που “σέβεται” τον αγοραστή και φυσικά στοχεύει στο πορτοφόλι του, διαθέτει ιδιωτικές πισίνες (-μπανιέρες) στα παραφουσκωμένα μπαλκόνια της. Τι αξίζει άραγε σήμερα ένα σπίτι δίχως την πισίνα του; Τα inox και τα κρυστάλλινα στηθαία που γυαλίζουν ενοχλητικά, είναι πλέον κανόνας για μια “πολυτελή” κατασκευή που εναρμονίζεται με τα πρότυπα του life style της εποχής μας, στα πλούσια, αλλά αβαθή και κενού περιεχομένου προάστια των μικροαστικών φαντασιώσεών μας.

Η αρχιτεκτονική της άσπρης στιλπνής φούσκας, αποτελεί την αποθέωση της αυτοαναφορικότητας και αυταρέσκειας. Συμβατικά κτίρια, ως προς τη συνθετική τους δομή, ντύνονται με τα ρούχα της εκζήτησης και της φιγούρας, μιας κίβδηλης επένδυσης προκειμένου να εντυπωσιάσουν και να καταπλήξουν με την αυθάδη και προκλητική παρουσία τους, το μάτι του ακόρεστου και αδαή νεόπλουτου (έλληνα ή ξένου). Τα φθηνά και ευτελή υλικά πλασάρονται στην αγορά του real estate ως υπερπολυτελής κατασκευή. Γυψοσανίδες κάθε είδους που επικαλύπτουν απίθανες μεταλλικές κατασκευές, καλύπτουν σαν χοντροκομμένο μασκάρεμα τις όψεις, των παχύσαρκων και ψηλών (σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά bonus του ΝΟΚ) πολυκατοικιών. Σε άλλες, βλέπεις πάνω στις επιφάνειές τους ακατανόητες διακοσμητικές τρύπες, στρογγυλές ή οβάλ, πάνω σε πλάκες ή σε τοίχους, να θυμίζουν σκοροφαγωμένες επιφάνειες σε μεγέθυνση.

Το πρόβλημα όμως είναι πιο σοβαρό, απ’ ότι θα υπέθετε κανείς σε μια πρώτη, πρόχειρη θεώρηση. Τα κτίρια αυτά, αρχίζουν σιγά- σιγά να αποτελούν υποδείγματα σύγχρονης –τρομάρα μας!- αρχιτεκτονικής. Φαντάζουν στα μάτια πολλών, ως πρωτοποριακά επιτεύγματα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και ορισμένα εξ αυτών βραβεύονται κιόλας από αρχιτεκτονικά ινστιτούτα και περιοδικά. Προβάλλονται πονηρά και συστηματικά από συγκεκριμένους μάνατζερς και διαφημιστές στα ΜΜΕ που τα διατυμπανίζουν ως τα νέα δήθεν πρότυπα της κατοίκησης. Καθιερώνεται έτσι μια εμπορική-εργολαβική αρχιτεκτονική της απόλυτης φαντασμαγορίας και κενότητας που παραπέμπει –πάντα- σε μια ανώτερη κοινωνικά τάξη, υποσχόμενη την πολυπόθητη κοινωνική ανέλιξη στα μικροαστικά όνειρα των καταναλωτών.

Απέναντι σ’ αυτή τη ρηχή αρχιτεκτονική της αστείρευτης ματαιοδοξίας, περιμένει κανείς (ίσως μάταια;) να υπάρξει μια απάντηση από την αρχιτεκτονική κοινότητα. Η ελευθερία της αρχιτεκτονικής έκφρασης είναι προφανώς αδιαπραγμάτευτη, όπως και ο πλουραλισμός των διαφορετικών απόψεων, την ίδια στιγμή όμως, είναι επιβεβλημένη και η κριτική αποτίμησή τους. Ο δημόσιος, ανοικτός προς την κοινωνία αρχιτεκτονικός και όχι μόνο διάλογος, είναι στις μέρες μας, περισσότερο από ποτέ, αναγκαίος! Μόνο θετικά αποτελέσματα θα έχει αυτή η συζήτηση και η κριτική, για την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζούμε και τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινότητά μας.

Το κτισμένο περιβάλλον εκφράζει στο χώρο και στο χρόνο τον πολιτισμό μας, τις ταξικές αντιθέσεις, τις κοινωνικές ανακατατάξεις, κοντολογίς, το ποιοι πραγματικά είμαστε. Από τη μια χτίζονται τα τερατουργήματα της φλυαρίας και επιδειξιμανίας και από την άλλη, τεράστια τμήματα του πληθυσμού πασχίζουν να βρουν μάταια κάποιο σπίτι για να ζήσουν. Κι όλα αυτά, σε μια χώρα όπου η πολιτεία αγνοεί επιδεικτικά, δεκαετίες τώρα, την επιτακτική ανάγκη δημιουργίας συγκροτημάτων κοινωνικής κατοικίας, προκειμένου να αντιμετωπιστεί στοιχειωδώς, το τεράστιο στεγαστικό πρόβλημα που ταλανίζει την ελληνική κοινωνία. Η αρχιτεκτονική, εκτός από επάγγελμα, τέχνη, επιστήμη ή ότι άλλο χαρακτηρισμό της προσδώσουμε, επιτελεί ή θα όφειλε να επιτελεί και έναν διδακτικό ρόλο στην κοινωνία. Προτείνει πάντοτε έναν τρόπο ζωής και μ’ αυτή την έννοια: «Κάθε γραμμή που τραβάμε [οι αρχιτέκτονες] δεν είναι ουδέτερη. Έχει χρώμα και μάλιστα έντονο!» Άρα εμμέσως, πλην σαφώς, επιτελεί έναν κρίσιμο κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό εν τέλει ρόλο, απέναντι στον οποίο θα πρέπει να στεκόμαστε και να δίνουμε καθημερινά απαντήσεις αφουγκραζόμενοι τις πραγματικές ανάγκες της ζωής μας.

“Μπετοσυμμορία”: Επιστολή στήριξης καθηγητών της Αρχιτεκτονικής για τα πανύψηλα κτήρια

TOP NEWS ΑΛΙΜΟΣ
“Μπετοσυμμορία”: Επιστολή στήριξης καθηγητών της Αρχιτεκτονικής για τα πανύψηλα κτήρια

Τεράστια επιστημονική και ηθική σημασία έχει η επιστολή υποστήριξης που συνέταξαν 16 Καθηγητές και Ομότιμοι Καθηγητές, κυρίως της Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ (Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου), υπέρ της προσπάθειας που κάνουν πολλοί Δήμοι για να προστατεύσουν τις πόλεις από την καταχρηστική δόμηση και τα απαράδεκτα ψηλά κτήρια, που προκύπτουν μέσα από την (κατά)χρηση διατάξεων του ΝΟΚ (Νέος Οικοδομικός Κανονισμός).

Όπως αναφέρει ο Δήμαρχος Αλίμου, Ανδρέας Κονδύλης, ήδη έχουν εκδοθεί τρεις Αποφάσεις από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), που κάνουν λόγο για αντισυνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων, με τις οποίες ορισμένοι εργολάβοι-κατασκευαστές δομούν και καταστρέφουν το περιβάλλον, φυσικό και οικιστικό, ενώ εκκρεμεί πλέον να αποφανθεί και η Ολομέλεια του ΣτΕ.
Στην επιστολή τους, με τίτλο “Μπετοσυμμορία”, οι διακεκριμένοι Καθηγητές και Καθηγήτριες αναφέρουν, μεταξύ άλλων:
“Το βιοτικό επίπεδο και η προστασία του περιβάλλοντος είναι νομικό κεκτημένο, αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα και Συνταγματική επιταγή. Οι Δήμαρχοι και οι τοπικές αρχές είναι οι κατεξοχήν γνώστες των αναγκών των πολιτών τους για ποιότητα ζωής…”
“… στηρίζουμε τις θέσεις και τις πρωτοβουλίες των Δημάρχων για πόλεις με δόμηση που υπακούει σε όρια και κανόνες και είμαστε αντίθετοι στη λογική της κάθε «μπετοσυμμορίας», που αδίστακτα υποβαθμίζει πόλεις και ζωές στον βωμό του πρόσκαιρου κέρδους. Γιατί η ποιότητα ζωής και το μέλλον των παιδιών μας είναι υπόθεση όλων μας.”
“Τα δήθεν «περιβαλλοντικά μπόνους» είναι η πρόφαση της νέας «μπετοσυμμορίας», προκειμένου να τσιμεντώσει κάθε σπιθαμή των γειτονιών μας.”
“Ας τεθεί σήμερα ένας νομοθετικός φραγμός στην ανεξέλεγκτη τσιμεντοποίηση. Και ας το κάνουμε τώρα, και όχι μετά από την επόμενη πλημμύρα, φωτιά, ή σεισμό, που θα πλήξει τις πόλεις-τέρατα της μπετοσυμμορίας…”

Ο Δήμαρχος Αλίμου, ανάρτησε και μία φωτογραφία που έβγαλε χθες, μέσα από το 1ο Λύκειο Αλίμου, που αποτυπώνει χαρακτηριστικά πως κακοποιείται το ανάγλυφο της πόλης, από μία οικοδομή που ανεγείρεται με τη χρήση “bonus” του ΝΟΚ, καθώς αυτή ξεχωρίζει απαίσια και παράταιρα από όλον τον οικιστικό ιστό.
“Για πρώτη φορά, ο ορίζοντας και η θάλασσα “κρύβονται” από ένα πανύψηλο κτήριο, που “σακατεύει” την πόλη και την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων. Και όλα αυτά, στο όνομα των “περιβαλλοντικών” (υποτίθεται) “κινήτρων”…” τονίζει ο Ανδρέας Κονδύλης
ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ:

Γιώργος Παπακωνσταντίνου, ομότιμος καθηγητής Τμήματος Αρχιτεκτόνων Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Ελένη Μαΐστρου, ομότιμη καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Σταύρος Σταυρίδης, καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Τάσης Παπαϊωάννου, ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Σταύρος Γυφτόπουλος, καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Βαλεντίνη Καρβουντζή, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Πέννυ Κουτρολίκου, καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Γιώργος Αγγελής, αναπληρωτής καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Λεωνίδας Κουτσουμπός, επίκουρος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Ματθαίος Παπαβασιλείου, αναπληρωτής καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Σωτήρης Σόρογκας, ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Βάσω Κυριάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
Παρασκευάς Χατζηδιάκος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής
Μαρία Μαντουβάλου, Ομότιμη Καθηγήτρια ΕΜΠ
Νίκος Μπελαβίλας, Καθηγητής ΕΜΠ

Γιάννης Πολύζος, Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ

H πολιτική της εχθρικής αρχιτεκτονικής για τους ευάλωτους που ζουν σε κατάσταση δρόμου

Η εχθρική αρχιτεκτονική είναι ένα εργαλείο αστικού σχεδιασμού μέσω του οποίου κατασκευάζονται δημόσιοι χώροι που αποθαρρύνουν τη χρήση τους από συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. Πολλές φορές χρησιμοποιείται ως πρόσχημα ο μοντέρνος, αστικός σχεδιασμός, άλλες φορές, πάλι, όπως συμβαίνει και στην Αθήνα, η εχθρική στάση του κράτους δεν αποτυπώνεται σε κάποια θετική ενέργειά του που πλήττει άμεσα τους πληθυσμούς, αλλά σε παράλειψή του να άρει μια κατάσταση, που εκκινεί από την ιδιωτική πρωτοβουλία και αποδεδειγμένα πλήττει συγκεκριμένες ομάδες.

Περίφραξη πεζοδρομίου και ποτίστρα στην πρόσοψη (μαύρο λάστιχο). Διασταύρωση Νικηφόρου και Ιεροθέου, Ομόνοια.

Το παρόν άρθρο είναι αποτέλεσμα έρευνας που έχουν κάνει οι ομάδες Street Work της Steps Α.Μ.Κ.Ε. στην προσπάθεια να στηρίξουν τους ανθρώπους που ζουν σε κατάσταση δρόμου.

Το κέντρο της Αθήνας- όπως και πολλές ακόμα περιοχές της- έχουν υποβληθεί σε αναπλάσεις, πολεοδομικές και αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις, τις οποίες το ευρύ κοινό αμφιβάλλει αν ποτέ θα δει ολοκληρωμένες. Παρόλα αυτά, οι πλούσιες υποσχέσεις της Δημοτικής Αρχής έκαναν λόγο για δημόσιους χώρους που αρμόζουν σε μια Ευρωπαϊκή χώρα. Σίγουρα στην Αθήνα έχει υιοθετηθεί μια Ευρωπαϊκή πρακτική ως προς τον δημόσιο χώρο που δεν έχει προβληθεί αντίστοιχα- αυτή της εχθρικής αρχιτεκτονικής. Η εχθρική αρχιτεκτονική είναι ένα εργαλείο αστικού σχεδιασμού μέσω του οποίου κατασκευάζονται δημόσιοι χώροι που αποθαρρύνουν τη χρήση τους από συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. Πολλές φορές χρησιμοποιείται ως πρόσχημα ο μοντέρνος, αστικός σχεδιασμός, άλλες φορές, πάλι, όπως συμβαίνει και στην Αθήνα, η εχθρική στάση του κράτους δεν αποτυπώνεται σε κάποια θετική ενέργειά του που πλήττει άμεσα τους πληθυσμούς, αλλά σε παράλειψή του να άρει μια κατάσταση, που εκκινεί από την ιδιωτική πρωτοβουλία και αποδεδειγμένα πλήττει συγκεκριμένες ομάδες. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, μιλάμε για απροκάλυπτα εχθρική αρχιτεκτονική που δεν τηρεί καν το πρόσχημα του εκμοντερνισμού. Ορισμένες φορές αποκαλείται αμυντική αρχιτεκτονική δημιουργώντας την απορία: ποιοί τελικά καθίστανται απειλή για τον δημόσιο χώρο; Ένας τέτοιος σχεδιασμός χρησιμοποιείται για να μην ενθαρρύνει τη συνύπαρξη, αλλά και να μην επιτρέπει στους ανθρώπους σε κατάσταση δρόμου την χρήση του δημόσιου χώρου.

Περίφραξη πεζοδρομίου με πλέγμα στην κορυφή. Δεληγιώργη 14, Ομόνοια.

Όλα τα φράγματα από σίδερα/ πλέγματα/ ποτιστήρια που εντοπίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας (Ομόνοια, Μεταξουργείο, Κεραμεικός, Εξάρχεια) έχουν διττό χαρακτήρα που επιτελείται τόσο κυριολεκτικά όσο και συμβολικά. Αφενός συγκεντρωμένα σε περιοχές που περνάνε μέρα-νύχτα άτομα που κάνουν προβληματική χρήση ψυχοδραστικών ουσιών ή/και άστεγα, άτομα που δεν έχουν ιδιωτικό χώρο, οι εγκαταστάσεις αυτές αποσκοπούν στην απομάκρυνσή τους με τουλάχιστον επιθετικές παρεμβάσεις στο χώρο.

Περίφραξη πεζοδρομίου με υπόστεγο. Προαύλιο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα, Θερμοπυλών 2 Μεταξουργείο.

Αφετέρου καγκελωμένα πεζοδρόμια και ποτιστήρες έξω από εγκαταλελειμμένα αλλά και δημόσια κτίρια περνούν το μήνυμα πως οι προαναφερθείσες ομάδες δεν αποτελούν μέρος του ευπρόσδεκτου κοινού. Δεν είναι τουρίστες ούτε επενδυτές αλλά φτωχοί και “μη παραγωγικοί”. Τα άτομα σε κατάσταση δρόμου απωθούνται από τα πολυσύχναστα κέντρα της πόλης σε μια προσπάθεια να χειραγωγηθεί η ορατότητα της φτώχειας που συνεχίζει να υπάρχει ως μια παράλληλη αλλά ξεχωριστή πραγματικότητα, λίγα στενά πιο κάτω.

Ποτίστρα λάστιχο στην πρόσοψη εγκαταλελειμμένου κτιρίου. Αγησιλάου 12, Ομόνοια.

Στερώντας το δικαίωμα πρόσβασης στον δημόσιο χώρο, στην πραγματικότητα το κράτος πλήττει το θεμελιώδες δικαίωμα του ανθρώπου, αυτό της ανάπτυξης της προσωπικότητάς του. Διότι ο δημόσιος χώρος, οι πλατείες, οι στοές, τα πάρκα, οι πεζόδρομοι είναι το περιβάλλον όπου πραγματώνονται όλες οι βασικές ελευθερίες των πολιτών, όπου ο καθένας δρα μέσα στο πλαίσιο της πόλης ως άτομο και ως μέλος της κοινωνίας, όπου αποκτά νόημα η έννοια της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους δικαίου. Η νομοθεσία προστατεύει αυτό το δικαίωμα για αυτό και κατά το γράμμα του νόμου ενέργειες που αντιβαίνουν στο δικαίωμα αυτό κρίνονται παράνομες.

Στο θέμα των ποτιστρών, η νομοθεσία είναι ξεκάθαρη. Τέτοιες κατασκευές απαγορεύεται να τοποθετούνται στις προσόψεις κτιρίων, καθώς οδηγούν στο να περιλούζεται με νερά ο χώρος των πεζοδρομίων και του πεζοδρόμου (Αστυνομική Διάταξη 1996). Τόσο η πολεοδομική νομοθεσία (ΝΟΚ 16) όσο και ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ 12) απαγορεύουν οποιαδήποτε ενέργεια παρακωλύει την ομαλή χρήση πεζοδρομίων και πεζοδρόμων, στις οποίες φυσικά και εντάσσεται η ανεπίτρεπτη όσο και επικίνδυνη κατάβρεξή τους από ποτίστρες. Γι’ αυτό και οι συγκεκριμένες κατασκευές είναι αυθαίρετες και δεν μπορούν να νομιμοποιηθούν ούτε με έκδοση οικοδομικής άδειας.

Περίφραξη ακάλυπτης στοάς. Σύνδεση οδών Αγησιλάου 45 και Πειραιώς 68 Μεταξουργείο.

Στρέφοντας το βλέμμα μας στις διάφορες περιφράξεις που συναντάμε στο κέντρο της Αθήνας, το νομικό πλαίσιο περιπλέκεται, παρόλο που, βέβαια, κάποια δεδομένα παραμένουν αδιαπραγμάτευτα. Καταρχήν για όλες τις περιφράξεις απαιτείται έκδοση άδειας οικοδομής ή άδειας μικρής κλίμακας από την οικεία πολεοδομία, διαφορετικά κρίνονται αυθαίρετες. Επιπλέον, η περίφραξη επιτρέπεται μόνο στα όρια του οικοπέδου, υπόκειται σε αυστηρές προδιαγραφές και δεν πρέπει να απειλεί την ασφάλεια των λοιπών πολιτών (ΝΟΚ 17, 26). Παρότι κάτι τέτοιο μοιάζει αυτονόητο, οι εικόνες στο κέντρο της Αθήνας μαρτυρούν ότι δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ιδιοκτήτες οικοπέδων, με πρόσχημα την ασφάλεια, αναγείρουν περιφράξεις που εκτείνονται σε τμήματα δημοσίου χώρου καταπατώντας τόσο πεζοδρόμια όσο και παρόδιες στοές.

Περίφραξη ακάλυπτης στοάς. Σύνδεση οδών Αγησιλάου 45 και Πειραιώς 68 Μεταξουργείο.

Περίφραξη ακάλυπτης στοάς. Σύνδεση προαυλίου Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα και οδού Μυλλέρου, Μεταξουργείο.

Άλλες αυθαίρετες περιφράξεις περιλαμβάνουν κάγκελα με ξυράφια, συρματοπλέγματα κατεστραμμένα με αιχμηρές άκρες που κείνται ανεξέλεγκτα σε πεζοδρόμια και περιφράξεις που ξεπερνούν τα 3 μέτρα.

Περιφραγμένα σκαλιά μαζί με πλέγμα. Ακομινάτου 18, Ομόνοια.

Πλέγμα σε σκαλιά εγκαταλελειμμένου κτιρίου. Κεραμεικού 43, Μεταξουργείο.

Εύλογα, λοιπόν, θα ρωτούσε κανείς, γιατί τέτοιες κατασκευές παραμένουν στο κέντρο της Αθήνας και ποιος είναι αρμόδιος για να επιβάλει την κατεδάφισή τους. Η απάντηση, δυστυχώς, είναι προφανής και εντάσσεται στην εχθρική αρχιτεκτονική και γενικότερη πολιτική που ακολουθείται. Η οικεία πολεοδομία, η οποία επιλαμβάνεται κατόπιν καταγγελίας, είναι εκείνη που καλείται να αποκαταστήσει την νομιμότητα. Ωστόσο, ενώ υπάλληλοι του Δήμου περνούν καθημερινά από τα επίμαχα σημεία, ενώ ομάδες της αστυνομίας συστηματικά περιπολούν την περιοχή, όλοι ανέχονται τα φαινόμενα αυτά και δεν γίνεται η παραμικρή σύσταση προς την Πολεοδομία.

Ο λόγος είναι ότι όχι μόνο το κράτος, αλλά και ολόκληρη η κοινωνία έχει υιοθετήσει μια “πολιτική” ρατσισμού και περιθωριοποίησης του άστεγου πληθυσμού της πόλης. Η σύγκρουση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού, αναγκαιότητας και ιδιοκτησίας “νομιμοποιεί” στα μάτια των πολιτών οποιαδήποτε ενέργεια που στο όνομα της ασφάλειας και της περιφρούρησης της ιδιοκτησίας στερεί από συνανθρώπους την πρόσβαση στον δημόσιο χώρο. Ακόμα και οι ίδιες οι υπηρεσίες που απευθύνονται κατεξοχήν σε ευάλωτες ομάδες (πχ. ΚΕΘΕΑ) δεν διστάζουν να τους υπενθυμίσουν ότι αντιμετωπίζονται ως επικίνδυνοι ή ανεπιθύμητοι. Έτσι, όμως, γινόμαστε μάρτυρες μιας κραυγαλέας αντίφασης. Ο δημόσιος χώρος, ο οποίος είναι εξ’ ορισμού κοινόκτητος και κοινόχρηστος και που η χρήση και η πρόσβαση σε αυτόν επιτρέπεται απ’ όλους, τελικά αποκλείεται για μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού η οποία τον έχει περισσότερο ανάγκη. Όσο, δε, το κράτος συνεχίζει να μην αναλαμβάνει τις ευθύνες του αναπαράγεται μια ρητορική περιθωριοποίησης και διαιωνίζεται η τακτική του κοινωνικού αποκλεισμού, αντί της προσέγγισης του ζητήματος της αστεγίας με γνώμονα την ανάγκη για ουσιαστική περίθαλψη και φροντίδα.

Περίφραξη. Μονάδα ΚΕΘΕΑ: Eιδικό Κέντρο Άμεσης Πρόσβασης. Κουμουνδούρου 28, Ομόνοια.

Περίφραξη πεζοδρομίου έξω από εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο. Διασταύρωση Κεραμεικού και Ιάσονος, Ομόνοια.

Περίφραξη ακάλυπτης στοάς. Σύνδεση προαυλίου Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Ορφανοτροφείου Χατζηκώνστα και οδού Μυλλέρου, Μεταξουργείο.

πηγή: thepressproject.gr

Ανάμεσα στους ακάλυπτους των πολυκατοικιών

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Από τον ακάλυπτο», Λάδι σε χαρτόνι, Tάσης Παπαϊωάννου

Ανάμεσα στους ακάλυπτους των πολυκατοικιών

ART - ΝΕΑ19.01.24 18:11Τάσης Παπαϊωάννου*

Η νεοελληνική πόλη παρουσιάζει σαν τον Ιανό δύο πρόσωπα. Ενα αυτό των δρόμων με τις επιμελημένες προσόψεις κι ένα άλλο, στην πίσω πλευρά των κτιρίων, αυτό των ακαλύπτων. Εργολαβικές πολυκατοικίες, χτισμένες όπως όπως, η μία κολλητά στην άλλη, με μοναδικό στόχο τη μέγιστη εκμετάλλευση κάθε τετραγωνικού χιλιοστού. Χτίσαμε τα πάντα και τελικά καταντήσαμε να αναπνέουμε μέσα από φωταγωγούς-σωλήνες που αναδίδουν τη μυρωδιά μιας μακροχρόνιας αποπνικτικής κλεισούρας.

«Τα κτίρια συνοδεύουν την ανθρωπότητα από τις απαρχές της ιστορίας της», γράφει ο Walter Benjamin και συνεχίζει παρακάτω: «Τα κτίρια γίνονται αντιληπτά με δύο τρόπους: μέσω της χρήσης τους και μέσω της πρόσληψής τους. Ή, καλύτερα, με την αφή και την όραση»1. Βαδίζουμε καθημερινά στα πεζοδρόμια της πόλης αντικρίζοντας μόνο τα ισόγεια των κτιρίων, κοιτώντας αυτό που συντελείται στο έδαφός της, ενώ σπανίως στρέφουμε το βλέμμα μας ψηλά.

Ζούμε κυρίως με την εικόνα και τα συμβάντα της πόλης χαμηλά, κάτω από παρόδιες στοές, από στενόμακρα μπαλκόνια, διαβαίνοντας μπροστά από εισόδους πολυκατοικιών, από φωτισμένες βιτρίνες καταστημάτων. Περνάμε μπροστά από κοινότοπες τυποποιημένες προσόψεις, γκρίζες θλιβερές επιφάνειες κατακερματισμένων οικοδομικών τετραγώνων.

Η καθημερινότητα της πόλης, πολύβουη, με κάθε λογής θορύβους να αντηχούν και να πολλαπλασιάζονται πάνω στα μέτωπα των δρόμων της. Δρόμοι που ώρες ώρες φαντάζουν με αστικές χαράδρες μέσα στο πυκνοδομημένο, συμπαγές σώμα της.

Απόφαση Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης για το νέο φορολογικό

 

Σ. Α. Θ.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Επιμενίδου 19 • 54633 Θεσσαλονίκη

Τηλ. 272. 192 • FAX 269. 023 • E-mail: sathes@tee.gr

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 27-11-2023

ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΑΘ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ

Ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, με την από 23-11-2023 ομόφωνη απόφαση του ΔΣ, εκφράζει την πλήρη αντίθεσή του στο νέο φορολογικό νομοσχέδιο «Χατζηδάκη» που αυξάνει υπέρμετρα τις φορολογικές υποχρεώσεις σε όλους τους μικρούς ελευθέρους επαγγελματίες και στους αυτοαπασχολούμενους.

Με στόχο να εισπράξει άμεσα επιπλέον 600εκ € και στο όνομα της «δικαιότερης» ανακατανομής των φορολογικών βαρών, πλήττει ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ τους μικρούς ελευθέρους επαγγελματίες, προσθέτει επιπλέον τεκμήρια, και σκοπεύει να εισπράξει τα 600εκ € μόνο από αυτούς!

Επιβραβεύει αυτούς που αποκρύπτουν εισοδήματα και τιμωρεί όσους δηλώνουν τον πραγματικό τους τζίρο.

Οι αυτοαπασχολούμενοι, ελεύθεροι επαγγελματίες είναι ήδη βουτηγμένοι στα χρέη και η κατάσταση θα επιδεινωθεί με τον υπόψη φορολογικό νομοσχέδιο. Η κυβέρνηση δεν πρόκειται να εισπράξει ούτε ένα ευρώ ! Απλώς θα οδηγήσει τους μικρότερους επαγγελματίες σε αδιέξοδο και οριστικό τέλμα, αφανισμό και εξόντωση!

ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΤΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ

1. Το νέο φορολογικό νομοσχέδιο επιβάλει ελάχιστο φορολογητέο (τεκμαρτό) εισόδημα ως εξής (το μεγαλύτερο από):

i) Βάση υπολογισμού του εισοδήματος από ατομική επιχείρηση (τεκμαρτό εισόδημα) αποτελεί το συνολικό ετήσιο εισόδημα μισθωτού αμειβόμενο με το βασικό μισθό. Αρά, με τα σημερινά δεδομένα, ορίζεται ως ελάχιστο ετήσιο φορολογητέο εισόδημα το ποσό των 10.920€ (780€ * 14μισθοι =10.920€).

ii) Αν κάποιος ελεύθερος επαγγελματίας απασχολεί εργαζόμενο/ους, τότε το τεκμαρτό του εισόδημα θα είναι το άθροισμα της μισθοδοσίας του προσωπικού του. Μάλιστα, αν τους πληρώνει με μισθό μεγαλύτερο του κατώτερου, τότε αυξάνεται επιπλέον αναλογικά και το δικό του τεκμαρτό εισόδημα! Για παράδειγμα ελεύθερος επαγγελματίας που έχει ένα (1) εργαζόμενο με μισθό 850€, τότε το τεκμαρτό του εισόδημα διαμορφώνεται σε 11.900€ (850€*14=11.900€).