Η πρόθεση της κυβέρνησης να προκηρύξει διεθνή αρχιτεκτονικό
διαγωνισμό για τη πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου και η ευρύτατη
δημοσιότητα του θέματος, με εκπομπές στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση
και με δημοσιεύσεις στις εφημερίδες, έχει καλλιεργήσει υπερβολικές
προσδοκίες, ακόμη και μύθους. Ακούμε και διαβάζουμε για τη «δημιουργία
μια νέας συλλογικής ταυτότητας της πόλης μας», ότι η πολεοδομική
παρέμβαση στην Πανεπιστημίου θα «δώσει νέα πνοή επαναφέροντας τους
κατοίκους στο κέντρο», ακόμη και για «επίλυση των κοινωνικών
προβλημάτων» του κέντρου.
Δεν θα συζητήσω την προτεραιότητα του εγχειρήματος στη σημερινή δεινή
οικονομική συγκυρία, σε μια πόλη που δεν έχει λύσει ακόμη το πρόβλημα
των σκουπιδιών της. Δεν θα συζητήσω επίσης το κόστος των ερευνών που
στηρίζουν την πρόταση και το κόστος του διεθνούς διαγωνισμού, με πιθανό
αποδέκτη το αρχείο του ΥΠΕΚΑ, όπως συνέβη με τον αντίστοιχο για το
αεροδρόμιο του Ελληνικού πριν εφτά χρόνια. Θέλω όμως να φωνάξω δυνατά
ότι η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου είναι ένα μεγάλο πολεοδομικό λάθος,
δεν απαντά σε κανένα ουσιαστικό πρόβλημα του κέντρου, ενώ αντιθέτως θα
ανατρέψει την ιστορική του ταυτότητα και θα δημιουργήσει σοβαρά
κυκλοφοριακά και κοινωνικά προβλήματα στις γειτονικές περιοχές και στη
περίμετρο του δακτυλίου. Εξηγούμαι.
Ένα μεγάλο πολεοδομικό λάθος
1. Η Πανεπιστημίου είναι σχεδιασμένη από το 19ο αιώνα ως ένα βασικό βουλεβάρτο-λεωφόρος της πόλης, ένας βασικός αστικός συντελεστής με ιστορικά χαρακτηριστικά διαμπερούς διέλευσης.
Η μετατροπή του σε πεζόδρομο ανατρέπει τις ιστορικές καταβολές της
λειτουργίας και του συμβολισμού της ως λεωφόρου και θα αναπαράγει το
λάθος του πρόσφατου σχεδιασμού της Ομόνοιας που, από κυκλοφοριακός
κόμβος-αναφορά της πόλης, έχει μετατραπεί σε μια αμήχανη, σκοτεινή
διέλευση πεζών.
2. Είναι ο πιο φαρδύς δρόμος του κέντρου με επαρκέστατα πεζοδρόμια.
Αντί της συνολικής πεζοδρόμησης θα μπορούσαν τα τελευταία να
διευρυνθούν και να φυτευτούν, να δημιουργηθεί ποδηλατόδρομος και να
επεκταθεί η γραμμή του τραμ, χωρίς να χάσει τη λειτουργία της λεωφόρου. Η
παρέμβαση γίνεται εντελώς αποσπασματικά σε ένα μικρό τμήμα της πόλης,
χωρίς συνολικότερο σχεδιασμό και με άγνωστες συνδέσεις με το υπό μελέτη
νέο ρυθμιστικό της.
3. Ο ιστορικός σχεδιασμός της λεωφόρου έχει συνοδευτεί από χρήσεις δημόσιων κτιρίων και τραπεζών στα 2/3 του μήκους, με ελάχιστη κατοικία και εμπορικές χρήσεις.
Αυτό σημαίνει ότι μετά το μεσημέρι αυτός ο φαρδύς δρόμος θα είναι
έρημος. Φυσικά, η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να δημιουργήσει τις
προϋποθέσεις για την επέλαση τραπεζοκαθισμάτων. Αλλά αξίζει αυτή τη
χρήση η πλέον λαμπρή λεωφόρος της πόλης;
4. Τα κυκλοφορικά προβλήματα στους γειτονικούς δρόμους θα
είναι πολύ σοβαρά, γιατί η κάθοδος από την Ακαδημίας θα μεταφέρει
κινήσεις ανόδου και διεξόδου προς Λ. Βας. Σοφίας σε άλλους μικρότερους
δρόμους. Προβλήματα θα έχουν και τα δημόσια μέσα μεταφοράς (διελεύσεις
και αφετηρίες). Εκτός από τις περιγραφές της πρότασης δεν έχω δει κάποια
μελέτη περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων (όπως επιβάλλεται από
το νόμο) που να στηρίζει τις προτάσεις.
Υπάρχουν όμως και γενικότερα, εξίσου σοβαρά θέματα, που εγείρουν οι
προτάσεις του Υπουργείου. Η πρόταση για την πεζοδρόμηση και ορισμένες
από τις άλλες ιδέες για το κέντρο που έχουν δει τα φώτα της
δημοσιότητας, εντάσσονται σε μια συνολικότερη αλλαγή υποδείγματος στην
πολεοδομική πρακτική αλλά και στις σπουδές των αρχιτεκτόνων. Τα
τελευταία δεκαπέντε χρόνια υποβαθμίζεται σταθερά το κοινωνικό και
μεταρρυθμιστικό περιεχόμενο της πολεοδομίας και υπερτονίζεται η
αρχιτεκτονική και αισθητική διάσταση. Η έμφαση δίνεται στην
«ωραιοποίηση» της πόλης, αφήνοντας εκτός προβληματισμού τα κοινωνικά και
καθημερινά λειτουργικά προβλήματα. Αντί για σχέδια μακρόπνοης
συλλογικής χρησιμότητας τα σχέδια σήμερα μοιάζουν περισσότερο με
πρότζεκτ-σημαίες ευκαιρίας, που στοχεύουν στην αξιοποίηση των κοινών για
χρήσεις λάιφ στάιλ.
Σίτυ Μπιούτιφουλ;






